Sneller aanpassen, minder bloed

Weblogbericht | 09-01-2026 | Generaal Onno Eichelsheim

Vergroot afbeelding

Survival of the fittest

Zoals Darwin al betoogde: niet de sterkste of de slimste overleeft, maar degene die zich het best aanpast aan veranderingen. En precies die continue ontwikkeling is wat we zien. Zo wordt de oorlog in Oekraïne gezien als de eerste ‘drone war’. Steeds meer zijn het onbemande systemen die door de lucht - maar ook te water en over land - voorwaarts gaan, in plaats van mensen.

Daardoor is er een kill zone ontstaan met een diepte van tientallen kilometers tussen beide legers in. Een plek waar mensen niet of nauwelijks kunnen overleven. Het slagveld is een slachtveld.

De Oekraïense militairen bevechten de drones niet alleen door ze uit te schakelen of te verstoren, maar juist door hun piloten aan te vallen. Tegelijkertijd moeten Oekraïense militairen zelf onopgemerkt blijven. De aanwezigheid van burgers die hun huis niet willen verlaten is hierbij een extra dimensie die de Oekraïense inzet bemoeilijkt.

Lessen leren lengt levens

Dat zowel drones als counterdronemaatregelen een enorme vlucht hebben genomen op het moderne slagveld is denk ik geen verrassing. Maar wat de Oekraïense militairen ons op het hart drukten, is het belang van de menselijke factor. Modern materieel is heel belangrijk. Het redt levens. Maar alleen als je de systemen zelf alsook de inzetopties, doorlopend weet aan te passen.

Daarvoor hebben de Oekraïners hun lessons learned systeem aangepast om informatie sneller op te halen, te verwerken en te verspreiden. Militairen aan de frontlijn sturen via dit systeem feedback direct aan collega’s die trends analyseren en aanpassingen doorvoeren. Vervolgens gaan deze aanpassingen pijlsnel naar alle eenheden. Deze werkwijze - zonder hiërarchische of andere obstakels - is de échte game changer. Dankzij dit systeem zijn de verliezen van de Oekraïners door drone-aanvallen drastisch gedaald. Ook lukt het de Oekraïners hierdoor om inlichtingen beter en sneller bij hun artillerie en aanvalsdrones te krijgen. Hierdoor weten ze meer schade aan de vijand toe te brengen.

Zoals de Oekraïense militairen het zelf stellen: hoe eerder je een effectief lessons learned-systeem hebt, hoe minder je met bloed betaalt.

Vergeten lessen

Een andere eye-opener was dat we niet alleen nieuwe lessen moeten leren. We moeten juist de lessen afstoffen die we hebben opgedaan voordat Nederland ging deelnemen aan vele vredesmissies.

Ik noem het vechten met loopgraven, maatregelen om slachtoffers door eigen vuur te voorkomen en de samenwerking tussen grond- en luchteenheden. Het vechten onder CBRN-omstandigheden (chemisch, biologisch, radiologisch, nucleair), onder radiostilte en met elektronische oorlogsvoering. Maar ook het ruimen van mijnen onder gevechtsomstandigheden, camouflage en misleiding.

Now what?

De Oekraïners hebben voor veel lessen een bloedige prijs betaald en dankzij hen krijgen wij nu de kans dit bij ons te voorkomen. Samen me onze bondgenoten moeten we een vergelijkbaar lessons learned-systeem opzetten. En we moeten werken aan een bijbehorende cultuur van kritisch denken, creatief aanpakken en kort-cyclisch continu aanpassen. Dat moet op alle niveaus doorwerken – bij onze opleidingsinstituten, bij onze lessons learned officieren, tot aan alle commandanten van de Defensieonderdelen en mijzelf. Bij iedereen. 

Ik ben onze Oekraïense collega’s ontzettend dankbaar dat ze de tijd hebben genomen om ons deze kostbare lessen mee te geven. Ja, Oekraïne heeft haar bondgenoten nodig om haar land te verdedigen. Maar wij hebben Oekraïne ook keihard nodig. Niet alleen omdat zij ook onze democratie beschermen door te voorkomen dat de oorlog zich uitbreidt dieper Europa in. Maar ook omdat ze ons lessen geven waarvoor zij letterlijk met bloed, zweet en tranen hebben betaald.