4 jaar oorlog in Oekraïne: vrij omdat zij vechten
Organisatie
Een dag in Oekraïne. Wie bij het tankstation koffie haalt, krijgt een beker met een QR-code waarmee geld wordt ingezameld voor drones. De lokale pizzeria hangt vol met patches van eenheden. Bij de boekwinkel kun je ook een boek kopen voor een frontlijnmilitair. En elke zondag maken baboesjka’s camouflagenetten in het buurtcentrum. De samenleving in Oekraïne is volledig ingesteld op het ondersteunen van hun krijgsmacht. Want men beseft: ik leef nog omdat zij strijden. En mijn toekomst rust op de schouders van onze mannen en vrouwen in uniform.
De winter als wapen
Op dinsdag 24 februari vechten Oekraïners al 4 jaar in een oorlog waar niemand van hen om heeft gevraagd. De beelden die we zien en de verhalen die we horen, raken ons als mens. 600.000 Oekraïners zijn gedood, verwond of vermist. Meer dan een derde van de Oekraïense kinderen is op de vlucht. En velen zitten nu in de kou omdat Rusland de winter als wapen inzet, om het doorzettingsvermogen van de samenleving te raken.
Maar dat werkt niet tegen de Oekraïners. Tijdens bezoeken sprak ik velen die kampten met verdriet en rouw, maar opgeven niet als een optie zien; strijdbaar blijven. Die totaal vernieuwend militaire middelen inzetten, en daarbij samenwerken met militairen, burgers, ondernemers. Daar kijk ik naar met professionele interesse. Want het blijft een enorme prestatie dat Oekraïne zich weet te verdedigen tegen het grootste land ter wereld, met meer militairen en veel meer wapens. Oekraïners doen dit door de samenleving in te richten als steunpilaar van de krijgsmacht, door hulp van partners als Nederland goed in te zetten en bovenal: door steeds weer op nieuwe manieren hun doel te bereiken.
Satelliet door crowdfunding
Zij laten zien waar ik heilig in geloof: het gaat er om dat je je effect behaalt, en de inzet van middelen hoeven daarbij niet altijd conventioneel of volgens het boekje te zijn (uiteraard altijd binnen de grenzen van het internationaal recht). Ze investeren consequent niet alleen in de middelen als tanks en vliegtuigen, maar juist ook in hightech innovatie op het gebied van ISR, AI en space: hun eerste militaire satelliet kwam tot stand door crowdfunding.
Een voorbeeld: als er vanuit een vijandelijke luchtmachtbasis vrijwel dagelijks vliegtuigen opstijgen met raketten waarmee jouw land wordt geraakt, dan kun je proberen de luchtmachtbasis te bombarderen. Of je doet wat Oekraïne deed. Een operatie als Spiderweb, waarbij drones en onderdelen Rusland werden binnengesmokkeld, verplaatst naar tientallen locaties om op 1 gecoördineerd moment toe te slaan.
1 juni 2025: vanuit Kiev bestuurde drones vielen luchtmachtbases aan, waarvan 1 meer dan 4.300 kilometer van Oekraïne. Een operatie waarbij 41 Russische vliegtuigen werden vernietigd of beschadigd, inclusief strategische bommenwerpers. De schade was enorm, maar misschien wel nog belangrijker was het psychologische effect: Moskou besefte dat het zelfs in eigen land niet veilig is. Het idee van een onaantastbare achterhoede verdampte in 1 nacht. Het grootste land ter wereld voelde zich even klein en kwetsbaar. De olifant werd beschoten door muggen, met groot effect.
Deep operation
Zo’n deep operation, waarbij je de tegenstander diep in het eigen terrein raakt, om een aanval – bijvoorbeeld – te voorkomen, wordt ook voor onze krijgsmacht steeds belangrijker. Rusland zal niet stoppen bij Oekraïne, dat laat het Kremlin al jaren zien in woord en daad. Onze strategische diepte ligt dan ook in Rusland. We moeten duidelijk maken dat we daar met deep strikes kunnen toeslaan. De NAVO is een alliantie ter verdediging van de lidstaten; daarom zal de NAVO in beginsel niet als eerste aanvallen. Als Rusland echter de NAVO aanvalt, dan duidelijk zijn dat we hen kunnen raken, voordat zij überhaupt willen beginnen met een aanval. Dit past dan ook bij de richting die de NAVO opgaat: deterrence by punishment – afschrikking door te laten zien dat een aanval op ons tot serieuze repercussies kan leiden.
Wij trainen Oekraïense militairen, maar steeds meer wordt duidelijk dat zij ons inmiddels meer hebben te leren. De lessen die Oekraïners ons overbrengen, zijn verdiend met het bloed van hun kameraden. Wij zijn hier in Nederland, en de rest van Europa, nog vrij omdat de Oekraïners blijven vechten. We schuilen achter de ruggen van militairen aan de langste frontlijn in Europa. Daarom moeten we hen blijven steunen op alle mogelijke manieren. (Foto's: luitenant-kolonel Elisabeth van der Steenhoven)
