Ontwikkeling F-35

De F-35 is ontstaan uit het Joint Strike Fighter-programma (JSF) van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Dit was bedoeld om de F-16 en andere tactische gevechtstoestellen te vervangen door 1 nieuw ‘5e-generatie-gevechtstoestel’. De X-35 kwam als winnaar uit de strijd met de Boeing X-32. Het JSF-programma werd het F-35 Lightning II-programma.

Het proces van ontwerp tot volledige inzetbaarheid van een complex wapensysteem als de F-35 bestaat uit een groot aantal stappen.

Voor Nederland zijn de volgende fasen belangrijk:

  • SDD-fase (system development and demonstration), 2001-2017;
  • IOT&E-fase (initial operational test and evaluation), 2013-2019;
  • PSFD-fase (production sustainment and follow-on development), 2009-2065.

SDD (2001-2017)

In 2001 kreeg vliegtuigfabrikant Lockheed Martin in Amerika groen licht en begon met het ontwikkelingsprogramma, de SDD. In deze fase wordt het vliegtuig verder ontwikkeld en gebouwd. Met 14 testtoestellen wordt de basisvliegvaardigheid getest. 7 andere testtoestellen worden gebruikt voor testen van capaciteiten op de grond. Met een laatste toestel wordt het kleine radarprofiel getest. De F-35 is minder zichtbaar voor de radar.

In 2002 stapte Nederland  met een investering van 800 miljoen dollar in de SDD-fase. Het werd hierdoor 'level 2-partner' en heeft bijvoorbeeld:

  • invloed op het ontwerp;
  • invloed op de logistieke aanpak voor Nederland;
  • inzicht in de levensduurkosten;
  • voorrang bij levering van het vliegtuig;
  • de mogelijkheid van gespreide betaling van ontwikkelingskosten;
  • meer kans betrokkenheid van Nederlandse industrie bij ontwikkeling en productie;
  • betrokkenheid Nederlandse kennisinstituten.

Groot-Brittannië is level 1 partner. Nederland en Italië zijn level 2 partners. De overige 5 partnerlanden, Australië, Canada, Denemarken, Noorwegen, en Turkije zijn level 3. Level 2-partners zijn nauw betrokken bij de ontwikkeling. Hierdoor kan de Nederlandse industrie rekenen op deelname. Het einde van de ontwikkelings- en testfase was in maart 2016 voorzien voor eind 2017.

De eerste schoten van een F-35 in de lucht (Foto: Chad Bellay, Edwards F-35 Integrated Test Force).

De eerste schoten van een F-35 in de lucht (Foto: Chad Bellay, Edwards F-35 Integrated Test Force).

IOT&E (2013-2019)

Inmiddels is de F-35 ook de initiële operationele test- en evaluatiefase (IOT&E) ingegaan. In deze fase wordt getest of de F-35 als wapensysteem aan de operationele eisen voldoet. Dus werken de In deze fase wordt het toestel ook nog steeds verder ontwikkeld. De ontwikkeling  is bij een extreem complex wapensysteem als dit ‘work in progress’.

In 2008 besloot Nederland mee te doen aan de IOT&E-fase. Hiervoor moest Nederland 2 toestellen aanschaffen (in 2009 en 2011). Eind 2013 startte de opleiding van de eerste 20 Nederlandse technici en 4 vliegers. In november 2014 maakte de 4e vlieger zijn eerste solovlucht.

Eind 2015 bereidde het Nederlandse detachement een Weapon Demonstration Event voor. Dit resulteerde in het afvuren van het 25mm-boordkanon (november 2015) en het afwerpen van de eerste bom (een GBU-12) in februari 2016. Eind mei, begin juni 2016 maakte het Nederlandse publiek voor het eerst kennis met de F-35. Toen kwam het toestel naar Nederland voor de ‘belevingsvluchten’. Ook was hij aanwezig op de Luchtmachtdagen.

Na afronding van de IOT&E-fase kan Nederland beide toestellen gebruiken voor zowel training als bij operationele inzet. De Initial Operational Capable-status staat voor Nederland gepland voor eind 2021. De eerste 8 F-35’s worden in 2019 geleverd. Daarvan worden de laatste 2 op Vliegbasis Leeuwarden gestationeerd. Eind 2021 komen de eerste jachtvliegtuigen naar Vliegbasis Volkel. Het is de bedoeling dat Nederland uiteindelijk tenminste 37 eigen toestellen krijgt.

PSFD (2009-2065)

De zogenoemde production sustainment & follow-on development-fase  (PSFD) geldt voor de volledige periode dat de F-35 operationeel is. In deze periode worden er voortdurend nieuwe toestellen gemaakt, toestellen onderhouden (instandhouding) en doorontwikkeld (mede op basis van praktijkervaringen).Dit geldt volgens de planning voor de komende 45 jaar. Vanaf ongeveer 2019 gaat het programma over naar de volledige productiecapaciteit van het afbouwen van 1 toestel per werkdag. In dat jaar moeten ook de eerste Amerikaanse toestellen operationeel zijn.