kapitein Riemer Witteveen
Saab en archief Mediacentrum Defensie
‘Nederland heeft echt behoefte aan deze capaciteit’
Het was gisteren een bijzondere dag voor Defensie en de Koninklijke Luchtmacht in het bijzonder. In Zweden rolde de eerste Saab GlobalEye de fabriek uit. Dit toestel voorziet Zweden en Nederland van een nauwkeurig en geavanceerd ‘eye in the sky’. Daarnaast is het een mooi stukje Europese samenwerking. Reden genoeg voor een feestje.
De huidige Boeing E-3-radarobservatietoestellen die de NAVO voor Airborne Warning and Control System (AWACS) gebruikt, gaan in 2035 met pensioen. Deze hele vloot moet dan vervangen zijn door de nieuwe Saab GlobalEye. Maar nog voor het zover is, sloegen Nederland en Zweden de handen ineen. De twee landen tekenden een intentieverklaring om samen vier toestellen aan te schaffen, bovenop de NAVO-vloot. Hiermee kiezen beide landen voor een Europees systeem en voor nauwere Europese samenwerking. Drie voor Zweden, één voor Nederland. De laatste moet in 2031 klaar zijn.
Een Nederlandse afvaardiging was aanwezig bij de onthulling in Zweden. Luitenant-kolonel Hoekerswever is de tweede van links.
‘Van Breda tot Den Haag tot Zweden, iedereen wil dit’
Zeggenschap
De ondertekening was begin vorige maand. Stafofficier luitenant-kolonel Bas Hoekerswever, Air Command and Control planner bij de luchtmachtstaf, legt uit hoe het zit: “De huidige AWACS-vloot en toekomstige Saab GlobalEyes van de NAVO vallen onder het beheer en besluitvorming van het bondgenootschap. Over die NAVO-toestellen hebben we straks maar ten dele zeggenschap. Dankzij de bilaterale overeenkomst met Zweden heeft Nederland daarnaast straks een eigen GlobalEye-toestel, in te zetten naar eigen inzicht. Bovendien werken we zo met Zweden aan een gezamenlijke capaciteit op het gebied van Airborne Early Warning en Intelligence, Surveillance, and Reconnaissance.”
De gezamenlijke aanschaf past in de bredere ambitie om Europa defensief sterker en minder afhankelijk te maken. Daarmee versterken beide landen niet alleen hun eigen krijgsmacht, maar ook de Europese pijler binnen de NAVO. In de praktijk heeft Nederland straks 25 procent van de capaciteit van de vier toestellen tot zijn beschikking. Nederland en Zweden werken samen, in één pool vanuit Zweden. Hoekerswever: “Nederland heeft echt behoefte aan deze capaciteit. Ons Special Operations Command vraagt erom, de marine vraagt erom en zij zijn niet de enigen. Van Breda tot Den Haag tot Zweden, iedereen wil dit.”
De sensoren van de Saab GlobalEye zijn zo krachtig dat ze kleine drones en zelfs periscopen op het wateroppervlak kunnen spotten.
Saab GlobalEye: meer met minder
Een Saab GlobalEye ziet het levenslicht voor het eerst als een Canadese Bombardier Global 6500 ultra-long-range jet. In Zweden strippen ze het toestel volledig en bouwen ze het vervolgens weer op met moderne radars en sensoren. Het wordt daarmee een geavanceerd Europees product. Met de diverse radarsystemen aan boord kan een GlobalEye-toestel tegelijkertijd doelen in de lucht, op land en op het water in de gaten houden op een afstand tot 650 kilometer rondom. De sensoren zijn zo krachtig dat ze kleine drones en zelfs periscopen op het wateroppervlak kunnen spotten. De GlobalEye kan tot wel twaalf uur lang in de lucht blijven.
Binnen is er straks plek voor veertien mensen, al zal het toestel doorgaans opereren met vijf. Doordat de GlobalEye veel kleiner en lichter is dan de E-3 AWACS, en een hoge mate van autonomie en onbemenste systemen, kan de GlobalEye veel meer met veel minder mensen: een kleine crew (vanaf vijf personen) met een klein vliegtuig, betekent dat opereren vanaf kleinere (burger)vliegvelden mogelijk is.
De Boeing E-3 AWACS van de NAVO worden in 2035 vervangen door Saab GlobalEye. Nederland kans straks los van de NAVO een eigen GlobalEye tasken.
‘Met de GlobalEye halen we ruim dertig jaar aan techniek in’
Nauwkeuriger
Met de voortdurende dreiging aan de oostgrenzen van Europa, bieden geavanceerde toestellen als de GlobalEye cruciale capaciteit op het gebied van Airborne Early Warning (AEW) en Intelligence, Surveillance, and Reconnaissance (ISR), vertelt Hoekerswever: “Er is veel vraag naar deze vliegtuigen. Bijna 24/7 vliegt er nu wel ergens een AWACS. De Saab GlobalEye is alleen veel nauwkeuriger en kan ook een gedetailleerd grondbeeld opbouwen en drones onderscheiden.”
Majoor Victor Buissink, specialist op het gebied van ISR, vult aan: “Ten opzichte van de huidige AWACS'en halen we met de GlobalEye ruim dertig jaar aan techniek in. De GlobalEye kan de lucht, het land en het water in kaart brengen en bewegingen nauwkeurig volgen. Met deze vliegtuigen kun je heel ver in het voorterrein kijken. Dat kan lastig zijn voor grondgeboden sensoren. Zeker met de moderne oorlogsvoering heb je te maken met laagvliegende en moeilijk te detecteren drones. Die vliegen doorgaans onder de radar, maar de GlobalEye kan deze wel zien.”
Samenhang van systemen
De GlobalEye is een belangrijke toevoeging aan de intelpositie van Nederland, legt Buissink uit. “Als een vijand een luchtafweersysteem verplaatst, dan kun je dat met een GlobalEye-toestel goed in kaart brengen. Je weet dan waar de vijandelijke systemen staan. We kunnen met passieve sensoren ook kijken waar vijandelijke radarsystemen staan. Zo bouw je een compleet beeld op.”
Een F-35 heeft ook sensoren, maar op veel kleinere schaal. Hoekerswever: “Een F-35 heeft een hele andere taak. Bovendien kan de GlobalEye wel twaalf uur vliegen en heeft zijn systemen een veel groter bereik en meer vermogen.” De meerwaarde zit vooral in de samenhang, zegt Buissink: “We hebben ook nog het onbemenste toestel, de MQ-9 voor ISR. De GlobalEye, een MQ-9 en een F-35 werken fantastisch samen. De combinatie versterkt onze intelpositie enorm.”
Zweden en Nederland hebben één pool van vier GlobalEyes. Vanaf 2028 kunnen we als Defensie meevliegen.
Militairen in Zweden
Vanaf 2028 gaan er ook Nederlanders naar Zweden. Hoekerswever verwacht dat het in eerste instantie om drie personen zal gaan, maar dat er op den duur plaats is voor 25 voltijdfuncties. “De Zweden zitten nog maar kort bij de NAVO en hun manier van werken sluit nog niet altijd aan bij NAVO-procedures. Wij kunnen ze hierbij goed ondersteunen. Ze zijn dan ook blij met de mensen die wij gaan sturen en de kennis die wij meebrengen. Dat is een bijkomend voordeel van onze samenwerking.”
Wachten op 2031, totdat het vierde GlobalEye-toestel klaar is hoeft niet, vertelt Buissink: “Er is veel te doen en de druk is hoog. We gaan er eerder naartoe om ervoor te zorgen dat de Nederlanders een gespreid bedje aantreffen en we de train the trainers al hebben afgerond. We kunnen de Nederlanders dan snel opleiden. Bovendien kopen we niet alleen dat ene toestel, we zijn eigenaar van 25 procent van de vlieguren van alle vier toestellen. Het is één pool van GlobalEyes en we kunnen vanaf 2028 dan ook al meteen meevliegen en leren.”
De Saab GlobalEye in beeld
In deze video (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) laat Saab zien wat de nieuwe GlobalEye allemaal kan.