Sla over en ga naar de inhoud
Tussen geopende schuifdeuren van een hangar is de F-16B J-259 van de zijkant te zien.

‘Mooier dan uit de fabriek’

8 min

Arno Marchand

sergeant-majoor Cristian Schrik

Leeuwarder schilder De Ruiter redt eerst geleverde Nederlandse F-16

Zijn kantoor ziet er uit als een mini-luchtmachtmuseum, met overal memorabilia aan de wanden, op zijn bureau, kasten en tafel. Maar dat is niet waarvan sergeant-majoor Dick de Ruiter het bekendst is. De Floormanager-schilder op Vliegbasis Leeuwarden heeft een nóg grotere hobby, letterlijk. Namelijk het opknappen, en bewaren voor het nageslacht, van oude luchtmachtvliegtuigen.

Tijdens de onthullingsceremonie werd De Ruiter verrast door de C-LRS. Voor zijn jarenlange inzet voor het behoud van het historisch erfgoed van de Koninklijke Luchtmacht ontving hij het Ereteken voor Verdienste in Brons.

 

Wie Vliegbasis Leeuwarden via de hoofdpoort binnenrijdt, komt wellicht zonder het te weten meteen in aanraking met het werk van De Ruiter. Rechts van de weg staan diverse oude luchtmachtvliegtuigen er op een paal in de best mogelijke conditie bij. Gloster Meteor, Hawker Hunter, F-104 Starfighter en F-16: stuk voor stuk vakwerk van De Ruiter.

Sommige van deze toestellen waren nog in goede conditie toen ze de functie als poortwachter kregen. Andere moesten gered worden nadat ze lang onbeschermd buiten stonden. ‘Dames op een stok’, noemt Commandant Lucht- en Ruimtestrijdkrachten luitenant-generaal Steur ze, tijdens de onthulling van Dicks laatste kunstwerk. Want dát was het om Nederlands eerste F-16B bewaard te krijgen. Het resultaat was op 12 november voor het eerst te aanschouwen voor een select gezelschap. De J-259 werd toen voor de tweede keer in haar leven gepresenteerd op Vliegbasis Leeuwarden.

Jaren terug gaf De Ruiter het typeplaatje van F-16B J-259 aan Wim Sneek, de vlieger die het toestel op 7 juni 1979 naar Leeuwarden vloog. Op 12 november kreeg hij het plaatje terug van Sneeks zoon Niels. Het krijgt op termijn weer de plek ín de F-16-cockpit.

 

 

‘Je tovert met je werk altijd een lach op iemands gezicht’

Eerbaar en dienstbaar

Dick kijkt altijd naar buiten, zoals wel meer vliegtuigliefhebbers dat doen. “Mijn eerste F-16 zag ik in 1981 boven het Ketelmeer, nog met die grote roundels”, steekt hij van wal. “Ik woon in Staphorst en alles jakkert daar langs. Ik verzamelde alles over vliegtuigen wat ik kon: geen internet, dus plaatjes uit tijdschriften knippen, brieven schrijven om foto’s en informatie op te vragen en naar open dagen van de luchtmacht gaan.” Na zijn technische opleiding, dienstplicht bij de Koninklijke Landmacht en een korte carrière bij een trekhakenfabrikant, komt hij in dienst bij de luchtmacht als hulpschilder. “Een eerbaar en dienstbaar vak. Je tovert met je werk altijd een lach op iemands gezicht. Of het nou een gewone kist was, een demokist die extra kleur nodig had of wat dan ook.”

Maar door bezuinigingen in de jaren 0 en 10 komt zijn vakgebied onder vuur. “‘Als de F-16 straks weg is, hebben we geen schilders meer nodig’, zeiden ze. Maar je bent als schilder dertig procent van je tijd met vliegtuigen bezig en zeventig procent met platformtaken. Daarmee ben je een soort smeermiddel tussen alle afdelingen op het veld. Dus kregen we een doorstart. Niet meer met zestien man als voorheen, maar met slechts drie.”

Na 47,5 jaar is de J-259 weer te zien op de basis waar het toestel als eerste aankwam.

Visitekaartje

In zijn tijd als schilder is Dick ‘in de historische vliegtuigwereld gerold’, zoals hij het zelf omschrijft. Sommige poortwachters op zijn thuisbasis zijn namelijk zo slecht dat ze haast over de paal heen zakken waarop ze zijn gezet. “Maar ze zijn te mooi en belangrijk om ze zomaar te laten gaan. Als je een vliegtuig goed behandelt en schildert, is het voor tien tot vijftien jaar goed en heb je een visitekaartje voor je vliegbasis. Je moet het alleen één tot twee keer per jaar wassen. Zet je auto maar eens onder een boom. Kijk dan na een maand hoeveel aanslag er al op zit. Bewaar je een kist niet goed, dan komen er bloemkolen van de corrosie op en worden de vleugels en rug op termijn als bladerdeeg, zo zacht.”

Trots laat De Ruiter (links) zijn paradepaardje zien aan de genodigden, onder wie (v.l.n.r.) commodore Peter Tankink, luitenant-generaal b.d. Youke Eikelboom (links) en generaal-majoor b.d. Franklin Oliemans.

 

‘Gelukkig zijn er hoeders van ons operationeel erfgoed’

Dick zorgt er dus voor dat de poortwachters zo goed mogelijk worden hersteld en een nieuwe verflaag krijgen. Daarmee zijn ze voorlopig gered. Dat beseft ook de Directeur Operaties, destijds (in 2018) commodore André Steur. Die zegt daarover: “In een operationele wereld vergeet je weleens stil te staan bij het verleden. Gelukkig zijn er dan de ‘hoeders van ons operationeel erfgoed’. Mensen die begrijpen dat je moet beseffen waar je vandaan komt, om te weten waar je naar toe moet. Dick, dank voor je toewijding!” Steur zet zijn woorden kracht bij door De Ruiter te belonen met een DO Coin.

Al in 2018 wist Steur werk van De Ruiter voor het historisch erfgoed te waarderen. Hij gaf hem daarvoor de DO Coin.

Bemande raket

Maar het werk aan de poortwachters staat in geen verhouding tot zijn grootste project tot dan toe. Een voormalige Duitse luchtmacht F-104 Starfighter weet Dick van een verwaarloosd en zwaar toegetakeld exemplaar tot een – aan de buitenkant – nagelnieuwe kist om te toveren. Dat doet hij in zijn vrije tijd op Teuge Airport. Daarmee laat Dick zien hoe vaardig hij is om een vliegtuig in originele staat terug te brengen. “Het streven is de kist zó goed te restaureren dat kenners en liefhebbers geen fout kunnen ontdekken.”

In juni 2022 is de ‘bemande raket’ klaar en kan hij in zijn lichtgrijze jaren zestig-kleuren aan het publiek gepresenteerd worden. Via enkele omzwervingen is het toestel nu eigendom van de luchtmacht en een van de topstukken van de Traditiekamer Vliegbasis Leeuwarden.

Bijschrift: Dick bij zijn twee parels: de F-104 Starfighter en de F-16B J-259. Als je niet beter wist, zouden de toestellen zo kunnen wegvliegen. "Maar ik heb geen ambitie iets vliegends of taxiewaardigs te maken."

 

‘Ik dacht wel: ooit gaan ze blij met me zijn’

Vastbijten

Via een tip in 2019 komt Dick erachter dat de eerste Nederlandse F-16 die op Woensdrecht in het leerdock staat, op de nominatie staat om te worden afgevoerd en verschroot. “Ik heb toen Hoofd Onderhoud en Logistiek (H-O&L, red.) op Leeuwarden gemaild met een behoeftestelling: ‘We moeten ‘m nu redden, anders zijn we ‘m kwijt.’ ‘Wat wil je ermee?’ en ‘We kunnen niet alles bewaren’, was zijn reactie. ‘Verlengstuk van de Traditiekamer Leeuwarden’ en ‘Er is altijd een plek te vinden’, was mijn antwoord. ‘Nee’, was daarop zijn reactie, maar daar nam ik geen genoegen mee. Je moet je er in vastbijten en blijven volhouden. ‘Ooit gaan ze blij met me zijn.’

Ik heb nogmaals alles via de lijn aangevraagd, mede met de strekking: ‘we kloppen ons op de borst dat we er 45 jaar mee hebben gevlogen, maar de eerste gooien we weg’. De kist is van luchtmachthistorisch belang. Uiteindelijk schreef het H-O&L een nota en ik schreef een rapport hoe we de kist ondershouds- en olievrij konden bewaren. En uiteindelijk is het gelukt. De Bergingsdienst van Vliegbasis Woensdrecht bracht het toestel in 2021 naar Leeuwarden en ik kon aan de slag.

Om de F-16 zo origineel mogelijk te maken, ploegde De Ruiter door honderden foto’s. En was een onderdeel niet meer voor handen, dan maakte hij het zelfs, zoals de bladantenne onder de luchtinlaat.

 

“Ik zeg voor de gein wel eens ‘mijn vliegtuig’, maar dat is het natuurlijk niet. Ik zorg ervoor dat het nageslacht nog kan zien waarmee we vijftig jaar geleden vlogen. Ik werkte eraan als ik tijd had. Ik ben meewerkend floormanager, dus dit soort vrijetijdsklussen deed ik tussen de bedrijven door. Zo hielp ik bijvoorbeeld ook met het herstellen van een wapenschild van de marechausseebrigade die hier voor de poort zit. Ik vind het een eer dat de J-259 hier staat, gered is en ik ‘m weer mocht maken zoals-ie was.” En dat is blijkbaar goed gelukt. Een oud-Fokker-medewerker die het toestel nog uit 1979 kent, valt stil bij het zien van de F-16. Daarna zegt hij: “Hij is mooier dan toen-ie uit de fabriek kwam.”

Precies op de plek waar de J-259 op 7 juni 1979 zijn motor uitzette, maakte Dick een markering op het Leeuwarder asfalt. Hij poseert in dezelfde hoek als hoe de F-16 destijds tot stilstand kwam. FAA staat voor First Aircraft Arrival. Foto links: Arno Marchand. Foto onder: uit collectie Dick Bor

‘Ons bedrijf ging daar in het verleden slecht mee om, maar dat verandert’

Shredder

Begin jaren twintig is er nog geen geld binnen de luchtmacht om oude vliegtuigen te bewaren. Toch wil Dick meer. Hij krijgt het mede voor elkaar dat de Commissie Historische Vliegtuigen (CHV) wordt opgericht, samen met het Nationaal Militair Museum, de KLu Historische Vlucht, het Nederlands Instituut voor Militaire Historie en nog een aantal belanghebbenden. Binnen dat overleg wordt twee keer per jaar gekeken welke vliegtuigen of helikopters bewaard moeten blijven. “Dat was nodig want er zijn diverse toestellen tamelijk hersenloos weggegooid omdat het historisch besef bij velen nul is of was. Ik weet ook, je kunt niet alles bewaren, maar denk wel even na voordat ze de shredder in gaan. Het gaat niet alleen om vliegtuigen, maar dat is wel de hoofdmoot waarmee de CHV zich bezighoudt. En, er komt heel wat bij kijken om een kist voor het nageslacht te bewaren. Aandacht die een type hoort te krijgen, komt vaak te laat. Ons bedrijf ging daar in het verleden slecht mee om, maar dat verandert.

Het leeft steeds meer. Je wilt niet weten hoe vaak ik nu bezoek krijg; vier generaals in een maand die naar 'mijn' kist komen kijken. Ik draag het ook uit. Ik heb een fantastische baan.”

Er zit alleen één ‘maar’ aan zijn enthousiasme : “Ik moet er over vier jaar uit. Daar heb ik zo de balen van. Ik heb nog veel te veel te doen!”

 

Wil je meer lezen over de J-259 en hoe deze op 7 juni 1979 aan kwam op Vliegbasis Leeuwarden, lees dan deze Vervlogen Tijden in de Vliegende Hollander van juni 2021 (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad).

de Vliegende Hollander

Editie 112026