Arno Marchand
boven: sergeant Jasper Verolme
300 Special Operations Squadron
Helemaal omgevormd is 300 Special Operations Squadron (SOS) nog niet, maar sinds dit jaar voert de eenheid wel haar nieuwe en speciale taak uit, zoals de benaming al duidelijk maakt: Special Operations Forces (SOF) Air. Best bijzonder voor een eenheid die midden in een jarenlange transitie zit, en juist niet een omscholing naar een nieuw helikoptertype. Dat komt later pas. Het gaat nu vooral om de transitie van personeel en mindset.
Commandant Hoogsteder vliegt zelfs sinds 2006 op de Cougar. Hij voerde onder meer operaties in Afghanistan en Somalië uit. Foto: Defensie
‘Learning by doing’ noemt luitenant-kolonel Edwin Hoogsteder het. De ervaren Cougar-vlieger is sinds 28 mei commandant van 300 SOS. “Natuurlijk zouden we liever de tijd krijgen om onze nieuwe taak rustig eigen te maken, maar de realiteit is dat die er niet is. We moeten meteen aan de bak.”
De nieuwe taak, SOF Air, is niet zomaar het verlengde van wat 300 Squadron hiervoor deed. Natuurlijk, ze hebben wel missies uitgevoerd met SOF-militairen van het KCT en NL MARSOF (zie kader, red.). Maar het vakgebied waarin 300 SOS zich nu begeeft, is een heel ander spectrum. “We wérken nu en straks niet meer alleen mét Special Forces, we zíjn het. Dat is heel iets anders.” Terwijl ze aan de bak zijn, zoeken ze ook nog heel veel uit, geeft Hoogsteder eerlijk aan. “De oude transporttaak die we met de Cougar uitvoerden, hebben we volledig beëindigd. De stip op de horizon waar we naartoe werken, is nu nog een vlek, die ook nog steeds verschuift.”
Een zwaar bewapende politieagent rent een trap af. In de achtergrond vliegt een Cougar weg.
30 jaar Cougar
Enigszins stilletjes voor de buitenwacht wordt op 22 september gevierd dat de Cougar 30 jaar in dienst was. 300 SOS liet de dag toch niet zomaar voorbijgaan met de presentatie van het boek ‘In Mobilitate Vis Nostra – de geschiedenis van de Wildcats van 300 Squadron in woord en beeld (1962-2026)’. NIMH-onderzoekers Rolf de Winter en co-auteurs Bert Slenders en Ismail Boutaleb, tekenden voor het naslagwerk. Hoogsteder nam het eerste exemplaar in ontvangst.
“We vieren niet zozeer het stuk staal, maar wel de mensen die ermee werkten en de opdrachten die ze ermee uitvoerden”, geeft hij aan “Met alle uitdagingen die er waren, vonden we altijd een weg om de taken uit te voeren. Dat is wat 300 doet.”
De presentatie kreeg extra glans door een montage van videobeelden uit het audiovisuele archief. Bekijk hieronder de video van Julia van der Hoeven.
300 SOS
300 SOS

‘Je kan aan niemand vragen wat het moet worden’
Nog nooit gehad
Organiek en qua gereedstelling blijft 300 SOS onder de luchtmacht vallen. SOF Air-opdrachten voor de eenheid komen van de Commandant der Strijdkrachten (CDS) via het Netherlands Special Operations Command (NLD SOCOM, zie kader). Opdrachten om conventionele eenheden te ondersteunen krijgt 300 SOS van de CDS via het Netherlands Joint Force Command, het gezamenlijke hoofdkwartier voor Nederlandse militaire operaties.
De afgelopen twee jaar is hard gewerkt aan een nieuw operationeel concept. De Commandant Lucht- en Ruimtestrijdkrachten en de Commandant NLD SOCOM pakten dat gezamenlijk op. De staven van beiden zijn heel druk geweest met het helder krijgen van het SOF Air-concept. Defensie heeft namelijk nog nooit zo’n eenheid in de derde dimensie, in de lucht dus, gehad. “Je kan dan ook niemand vragen wat het moet worden”, tekent Hoogsteder aan. “Niet alleen voor 300 maar voor heel Defensie is dit echt geheel nieuw. Waarmee de staven komen, geeft mij richting waar ik met het squadron naartoe moet groeien. Tot aan onze volledige inzetbaarheid, de Full Operational Capability, duurt dat proces bij elkaar wel tien jaar. Het vraagt dus veel inzet en geduld van het personeel.”
300 SOS is dag en nacht inzetbaar voor speciale missies. Foto: sergeant Jasper Verolme
NLD SOCOM
Het Netherlands Special Operations Command (NLD SOCOM), is opgericht op 5 december 2018 en valt onder directe aansturing van de CDS. Het zorgt onder meer voor de aansturing en inzet van de Special Forces van Defensie: het Korps Commandotroepen (KCT) van de Koninklijke Landmacht en de Netherlands Maritime Special Operations Forces (NL MARSOF) van het Korps Mariniers. Naast deze twee poten op land en water, komt er nu dus een derde tak van sport bij: in de lucht. Dat is de taak die 300 SOS gaat uitvoeren. NLD SOCOM stuurt zijn operaties op een bepaald effect.
Met de toevoeging van lucht aan land en maritiem heeft het commando nu de mogelijkheid om binnen alle drie de elementen effecten te bereiken.
Hoogsteder: “We worden als 300 SOS – straks – opgedragen om strategische en politieke effecten te bereiken. Dan voeren we zélf speciale operaties uit en we doen dat samen met het KCT en/of NL MARSOF. We zijn er dus niet alleen maar voor het transport van die laatste twee. Wij zíjn de derde speciale eenheid die het NLD SOCOM kan aansturen.”
Onder de bijzondere middelen die een Cougar kan inzetten is het SPIE-Cord, waarbij SPIE staat voor Special Patrol Insertion and Extraction. Op deze manier zijn snel militairen in een gebied af te zetten of op te pikken, zonder dat de Cougar hoeft te landen. Foto’s: Defensie
‘Volledig zelfstandig, zelfvoorzienend en zelfredzaam worden’
Kluif
Veel is dus nog onbekend, maar ondertussen is al wel veel meer duidelijk dan sinds de aanwijzing als SOS op 1 oktober 2024. Het meeste heeft ermee te maken dat de eenheid volledig zelfstandig, zelfvoorzienend en zelfredzaam moet worden. “Dat is een hele grote kluif”, zegt de commandant. “Als je ergens bent voor SOF-inzet, kan je niemand nog even vragen te komen helpen. Logistiek, medische afvoer en alle andere ondersteuning moeten we zelf in de hand hebben. Het squadron moet dan ook aanzienlijk groeien: vliegerarts, psycholoog, bewaking, CIS, logistiek en intell, om maar wat te noemen.”
Dat groeien geldt niet alleen in aantal, maar zeker ook in mindset. “Naast de organisatorische transitie, is het belangrijk om duidelijk te maken dat we dus in nóg een transitie zitten: de personele”, benadrukt Hoogsteder. “Vertel maar eens iemand die hier al jaren werkt: ‘Je gaat vanaf nu speciale opdrachten uitvoeren.’ Maar wat houdt dat dan in en wat ga je dan doen?”
Een ander bijzonder middel is de Air TEP, waarbij TEP staat voor Airborne Tactical Extraction Platform. Om veilig vervoerd te worden kunnen militairen zich vastklikken aan het platform dat lijkt op een omgekeerde paraplu. Foto’s: Defensie
Kostbaar
De belangrijkste focus van Hoogsteder nu is mensen getraind krijgen om met kleine groepen een groot effect te bereiken. “Om een voorbeeld te geven: normaal had ik een club techneuten die aan de helikopter sleutelde op een basis. Die gaat dat nu op een inzetlocatie doen. Dat betekent dat die techneuten daar ook voor de beveiliging verantwoordelijk zijn. En als iemand gewond raakt tijdens het sleutelen? Hoe gaan we daar dan mee om? En hoe blijven we communiceren met de hogere defensieleiding? Dan hebben mijn techneuten er ineens een heleboel taken bij gekregen.” Daarom gaat deze verandering mondjesmaat en kleinschalig, benadrukt de commandant. “Personeel is kostbaar. Als ik zie wat we nu al aan het doen zijn – daadwerkelijk operaties uitvoeren terwijl we nog vol in transitie zitten – vind ik dat al heel bijzonder. En tegelijkertijd geeft dat ons ook de juiste boost.”
Met 300 Squadron SOS beschikt het NL SOCOM over speciaal getrainde en uitgeruste helikoptercapaciteit. Nu zijn dat nog de Cougars waarmee 300 SOS vliegt, zoals tijdens deze in scène gezette actie op een school. Foto: Defensie
‘Met elkaar streven naar een zo'n klein mogelijke voetafdruk’
Partners
De commandant 300 geeft aan dat het belangrijk is te beseffen dat zijn eenheid een SOF-squadron ‘in oprichting is’. “Velen vergeten dat laatste vaak. We zijn nu nog niet zelfstandig. We leunen enorm op de ervaring en kunde van het KCT en NL MARSOF. Wij leren natuurlijk heel veel van onze partners.” Omgekeerd geldt dat ook voor de andere twee eenheden, die samen met ons leren hoe die derde dimensie in SOF-operaties vorm gaat krijgen. “Die samenwerking bouw je niet even op door een missie met elkaar te plannen. Dat kost jaren van trainen met elkaar om volledig geïntegreerd te kunnen werken. We streven met elkaar naar een zo'n klein mogelijke voetafdruk. Dus met zo min mogelijk middelen het effect bereiken, zo snel mogelijk en zo precies mogelijk.”
In het donker opereren vergt oefening. Dat doet 300 SOS bijvoorbeeld op de Spadeadam Range in het Verenigd Koninkrijk waar met weinig restricties ’s avonds en ’s nachts gevlogen kan worden. Foto: sergeant-majoor Jan Dijkstra
Onvoorspelbaar
Het squadron is in transitie terwijl de wereld behoorlijk in brand staat. “Ja, er is een duidelijke noodzaak voor ons als SOS”, weet Hoogsteder. “We voeren de taken die we nu al krijgen daarom uit met de beperkingen die we hebben. Zowel qua materieel als personeel. Maar door groeiende ervaring en kennis worden die gaandeweg steeds minder beperkend.
SOF-operaties zijn weliswaar planbaar, maar per definitie onvoorspelbaar. Je krijgt opdrachten die buiten de standaard scenario’s vallen. Dat doet een maximaal beroep op je aanpassingsvermogen. Dat is kenmerkend voor SOF-missies. Die moeten uitgevoerd worden als er niemand anders kan worden gebeld. En dus gaan we het doen. Zoals ik al aangaf: learing by doing.”
Caracal
Wat de commandant 300 nog niet heeft benoemd, is de vervanging van de Cougar door de Caracal. “De standaardreactie die ik daarbij krijg is: ‘Oh, jullie gaan SOF-operaties doen als jullie de Caracal krijgen. Dán word je SOF-squadron.’ Maar het worden daarvan, gaat dus helemaal niet om het materieel. Dat is eerlijk gezegd eigenlijk bijzaak, waarmee je de taak natuurlijk wél beter kunt uitvoeren. Een SOF-operatie draait bovenal om mensen, mindset en die zelfstandigheid, zelfvoorzienendheid en zelfredzaamheid.”
Zou je de verandering van Cougar naar Caracal dan het sluitstuk kunnen noemen van de hele transitie? “We zijn gewend dat de verandering van toestellen een megatransitie is. En dat is het ook. Maar in het perspectief van het totale programma, de transformatie die we als squadron doormaken, is het eigenlijk niet een hele grote verandering zou ik zeggen. Een helikoptertype blijft een middel om een doel te bereiken.”
Lees meer over de Caracal in het artikel op pagina 7 van deze Vliegende Hollander.















