Sla over en ga naar de inhoud
Frontaal een vliegende Portugese C-390 met daarachter een Nederlandse C-130 tegen een grijs bewolkte lucht.

Pionieren met de C-390

9 min

Jopke Rozenberg-van Lisdonk 

boven: sergeant-majoor Jan Dijkstra

Samenwerking met Portugezen geeft Nederland voorsprong 

Het duurt nog een jaar voordat de eerste twee Embraer C-390M’s bij 336 Squadron arriveren, toch is de transitie naar de nieuwe toestellen al in volle gang. De basisvliegopleiding was in het contract opgenomen en werd door de fabrikant verzorgd. Maar een voortgezette tactische vliegopleiding bestond simpelweg nog niet. Dus gingen de Nederlanders zelf aan de slag, samen met de iets ervarener Portugezen. “Uiteindelijk moet je het gewoon gaan doen.” 

Buiten de gebaande paden treden 

Als twintiger vloog hij commercieel op ‘de wilde vaart’ in Afrika en ‘t Caribisch gebied. Luitenant-kolonel Darryl Jongebreur grijnst als hij terugdenkt aan zijn werk in de ad-hoc luchtvaartbranche. Hij maakte er mooie avonturen mee. “Het was bushvliegen op onder meer de DC-3 Dakota, een toestel uit de Tweede Wereldoorlog. Ik landde op plekken waar de KLM niet kwam en waar nauwelijks support was.” Jongebreur kreeg toen de smaak te pakken om buiten de gebaande paden te treden. Later werd hij aangenomen bij KLM, maar koos voor de luchtmacht. Hij vloog eerst op de F-16 en later op de C-130. Nu is hij de aangewezen persoon om met een klein hecht team van zeer capabele specialisten de omvangrijke transitie van C-130 naar C-390 in goede banen te leiden. 

 

Jongebreur ontving in Portugal op 3 februari 2026 zijn kwalificatie voor de C-390 uit handen van luitenant-generaal Steur. Foto: sergeant-majoor Cristian Schrik 

Samenwerking met de Portugezen 

Als Jongebreur in 2024 de leiding krijgt over het transitieteam, wil hij daarvoor direct een goede basis leggen. Allereerst stelt hij een gemotiveerde groep specialisten samen, bestaande uit doeners die met initiatief kunnen handelen. Verder gaat hij voor een samenwerking met de Portugezen. Het Zuid-Europese land opereert namelijk sinds drie jaar als eerste NAVO-lidstaat en na Brazilië als tweede land ter wereld met de C-390. Inmiddels vliegen ook NAVO-landen Hongarije en Tsjechië met de toestellen. 

Fors tijd investeren in tactisch leren opereren 

Dat de Nederlanders een poos met de Portugezen zouden meelopen, was geen vanzelfsprekendheid. Het Portugese 506 Esquadra heeft namelijk al tijd en personeel te kort om zichzelf goed te managen. De agenda staat bijna continu volgeboekt met operationele missies met de C-390: van vrachtvluchten tot force protection- en humanitaire missies. Want de relatief kleine Portugese luchtmacht wil het nieuwe materieel gelijk operationeel inzetten. Toch moeten de Portugezen ook fors tijd investeren in het tactisch leren opereren met het toestel.  

Een Portugese C-390 boven Hollandse bodem symboliseert treffend de samenwerking tussen de naties. Foto: sergeant-majoor Jan Dijkstra 

Elkaar helpen 

De zaak verandert als duidelijk wordt dat de Nederlanders niet alleen kennis komen halen, maar ook zullen brengen. Die wederkerigheid is de kern van de samenwerking, die inmiddels een kleine twee jaar bestaat. “Zij hebben alle spullen, wij niet. Dus op dat gebied hebben we hen echt nodig”, vertelt Jongebreur. “We werken samen om meer gebruikerservaring op te doen en helpen hen daarnaast met onze kennis op het vlak van syllabi, training en tactisch optreden.” Dat is precies waar de Portugezen hun voordeel mee kunnen doen. Om goed vaart te kunnen maken in het traject, wonen en werken vier van de acht Nederlandse fulltimers voor vier jaar in Portugal. Ze hebben zelfs een eigen kantoor gekregen in het squadrongebouw op Beja Air Base. 

 

Sterk team: de typische vlieger en de echte logistiekeling

“Het spanningsveld houdt ons scherp”

Het transitieteam verdeelt het project over diverse werkpakketten. Jongebreur leidt vanuit zijn operationele expertise die van Operations, Training en Load Employment (de inzet van lading). Zijn collega ingenieur Mark Linssen is gespecialiseerd in integrated logistic and support (geïntegreerde logistiek en instandhouding) en heeft daarom de leiding over de werkpakketten Sustainment (instandhouding), Electro-Magnetic Warfare (elektromagnetische oorlogvoering) en C4i (Command, Control, Communications, Computers and Intelligence; ofwel commandovoering en informatiesystemen). 

“We hebben een sterk partnerschap”, vertelt Jongebreur. “Al ervaren we soms het enigszins bekende spanningsveld tussen de typische vlieger en de echte logistiekeling. Tegelijkertijd houdt juist dát ons scherp en maakt het ons tot een goed team. Uiteindelijk hebben we hetzelfde doel: een solide vliegbedrijf bouwen met de C-390 inclusief een robuuste systeem- en ketenlogistiek.” 

Majoor Manuel Falcão is blij met de samenwerking met Nederland. Foto: sergeant-majoor Maartje Roos 

Commandant 506 Esquadra majoor Manuel Falcão ‘Wij hebben de meest ervaren C-390-vliegers ter wereld’ 

“Mijn deur staat altijd open voor de Nederlanders, we werken samen als broeders. Ze hebben veel kennis van tactisch opereren. Wij hebben dat veel minder. Andersom hadden zij geen enkele ervaring op de C-390, terwijl wij inmiddels de meest ervaren vliegers ter wereld hebben op dit type. Sommigen maakten al over de duizend vlieguren.

Er is dus veel synergie tussen onze landen. Behalve dat we samen pionieren als militaire gebruiker van het toestel, stemmen we onze technische en operationele werkwijzen op elkaar af. Dat is handig als NAVO-partners. Soms levert het wat discussie op, maar uiteindelijk weten we elkaar te vinden.” 

Slimme koper 

De wens om met de Portugezen samen te werken, moest Jongebreur in Nederland wel uitleggen aan de organisatie. “Ik zei: als we de samenwerking niet opzoeken dan hebben we straks ‘all the gear, but no clue’.” Hij benadrukt dat Nederland daarmee de kans krijgt kennis op te bouwen en daarbij het toestel alvast écht kan leren kennen. Bovendien geeft het de kans problemen te ontdekken en die samen met het Commando Materieel en IT (COMMIT) als slimme koper op te lossen met leverancier Embraer; liefst voor de levering van de eigen toestellen. “We willen voorkomen dat de zaken ons overkomen, terwijl we ze hadden kunnen voorzien.” 

Eén team, één taak: Projectteam COMMIT en C-390 Transitieteam Luchtmacht 

Volgens Jongebreur is de nauwe samenwerking met COMMIT één van de succesfactoren van het hele aankoop-, introductie- en integratietraject van de C-390. “Nederland is dankzij dit teamwerk goed gepositioneerd als slimme koper. We stemmen alles continu met elkaar af, dat maakt ons ijzersterk in dit verwervings- en transitietraject.”  

Van samen praktijkervaring opdoen, leer je het meest. Foto: sergeant-majoor Maartje Roos 

Inititial qualification training 

Vlak voordat de Nederlanders de samenwerking met de Portugezen opstarten, volgt de zogenoemde ‘Klas 0’ begin 2025 de basisopleiding bij fabrikant Embraer in Brazilië. Daarmee halen de cursisten hun typebevoegdheid op de C-390. De klas bestaat uit vier vliegers, vier loadmasters en twee techneuten. Op twee vliegers en evenzoveel loadmasters na, zijn ze allen afkomstig van het transitieteam. “Embraer heeft een redelijke basis neergezet voor de IQT (inititial qualifaction training, red.)”, zegt Jongebreur. “Maar zoals bij ieder gebruik van de eerste versie kom je al snel tot meer inzicht. Met onze ervaring op zowel de C-130 als C-390 helpen we de vliegtuigbouwer de initiële opleiding verbeteren. Dat is niet alleen fijn voor alle Nederlandse klassen die nog komen, maar ook voor de andere klanten van Embraer. Een win-win dus.” 

Parachutisten droppen is onderdeel van de mission qualification training. Foto: Roel Reijne 

‘Soms net een cadeautje dat je langzaam uitpakt’ 

Zelf ontdekken 

Het tactische optreden en de bijhorende voortgezette vliegopleiding, de zogeheten mission qualification training (MQT), laat zich echter niet door een commerciële leverancier schrijven. Het is aan de eerste gebruikers om zelf te ontdekken hoe je het toestel tactisch het best kunt inzetten. Jongebreur: “Samen met de Portugezen verkennen we de mogelijkheden van het toestel. De C-390 is soms net een cadeautje dat je langzaam uitpakt en waarbij je steeds weer iets nieuws ontdekt.” 

Vanuit Beja Air Base en Tancos Army Base in Portugal maakt de Nederlandse vliegcrew van Klas 0 regelmatig trainingsvluchten met hun Portugese evenknieën om de mogelijkheden van de C-390 te ontdekken. Foto: sergeant-majoor Maartje Roos 

Falcon Leap 

De potentie van een vliegtuig ontdek je vanzelfsprekend niet op kantoor. Inschatten, uitproberen en evalueren is de truc. Na tal van trainingsvluchten in Portugal nodigt Nederland het 506 Esquadra daarom uit voor de grootschalige luchtlandingsoefening Falcon Leap in september. Het is een mooie kans om te leren wat het toestel kan onder complexere omstandigheden. De Portugezen droppen parachutisten en ladingen, waarbij de Nederlanders uiteraard nauwlettend meekijken. Jongebreur: “We voerden onder meer een kleine force integration met Nederlandse F-35’s uit. Daarbij dropten wij Rode Baretten boven de Marnewaard. In een hoger geweldspectrum ‘teamen’ met F-35’s was een interessante oefening.” 

Majoor Falcão: “Sommige scenario’s tijdens Falcon Leap deed niemand ter wereld eerder met de C-390. Zelfs met de C-130 hadden wij nog nooit zo grootschalig en complex geoefend. Voor ons was dit een enorme stap. Hulp van onze Nederlanders partners daarbij was erg fijn.” Eerste foto: Eljoenai Ranoe; tweede foto: Kenneth van den Hoek 

Tijdens Falcon Leap kan ook de Technische Dienst trainen in een operationele setting. Die had tot dusver alleen hangaartrainingen op Beja in Portugal gehad. Foto’s: Eljoenai Ranoe 

Gemixte klassen met Nederlanders, Oostenrijkers en Zweden 

Train-de-trainer 

Vlak na de oefening in Nederland begint in oktober Klas 1 met vliegers en loadmasters aan de C-390-opleiding. Terwijl die klas start met de IQT in Brazilië, werkt Klas 0 hard aan het ontwikkelen van de syllabi voor de MQT die volgt op de IQT. Daarvoor heeft Nederland onder meer twee weken aan trainingsuren op de Portugese C-390 ingekocht. Die zet Klas 0 in voor tactische operaties vanaf de noordelijker in Portugal gelegen Tancos Army Base. Daar vandaan droppen de Nederlanders onder begeleiding van de Portugezen vracht en parachutisten. 

Alle geleerde lessen nemen ze mee in de MQT die ze straks aan Klas 1 geven. Hiermee volgen ze het train-de-trainer-principe. De deelnemers aan Klas 1 zijn namelijk de instructeurs van de daaropvolgende klassen. De nieuwe Nederlandse instructeurs leiden dan gemixte klassen op met zowel Nederlanders als Oostenrijkers en Zweden. 

Eén sortie bestaat uit gemiddeld vijf droppings van zo’n tien parachutisten per keer. Foto’s: sergeant-majoor Maartje Roos 

Technische opleiding 

De mechanica- en avionicaspecialisten van de Technische Dienst volgen daarentegen vooralsnog hun volledige opleiding bij Embraer. Zij moeten immers voldoen aan de civiele standaarden van de leverancier. De opleiding vindt grotendeels in Brazilië plaats en wordt afgerond in het eigen land. Daarvoor vliegt Embraer instructeurs in. De huidige lichting Nederlanders rondt momenteel de opleiding af op Beja Air Base. De volgende klas monteurs start in januari bij Embraer in Brazilië. 

In de C-390-hangaar op Beja Air Base zijn Nederlandse techneuten bezig met hun praktijkopleiding. Foto’s: sergeant-majoor Maartje Roos 

Opleiden en trainen 

“Uiteindelijk willen we zoveel mogelijk samen met de Oostenrijkers en Zweden gaan stroomlijnen,” vertelt Jongebreur. Gezamenlijk bestelden de landen dertien toestellen. Nederland neemt er vijf af, Oostenrijk en Zweden elk vier. “Uiteraard blijven we Embraer tot op zekere hoogte bij de opleidingen betrekken.” 

Tactisch optreden met de C-130 wordt nu regelmatig in de Verenigde Staten beoefend, maar door het partnerschap met Europese landen kan dit met de C-390 straks ook dichter bij huis. Warmweer- en airdrop-trainingen in Portugal, koudweertrainingen en opereren vanaf weggetjes en dirt strips in Zweden en bergtrainingen in Oostenrijk; het klinkt als een ideale verdeling. Bovendien kan er in Portugal, en vanaf volgend jaar ook in Nederland, getraind worden op een simulator. En zo wordt Nederland naast Portugal een belangrijke traininghub in Europa. 

Jongebreur: “De Zweden zijn erg sterk in opereren volgens het NATO Agile Combat Employment-principe, ofwel: off-airport opereren vanaf weggetjes. Die manier van snel en flexibel kunnen optreden, willen we graag van hen leren.” Foto: Kenneth van den Hoek 

Niet alleen vliegers, loadmasters en techneuten maar ook twee logistieke stoelen 

Logistieke keten

Hoewel de opleidingen voor het operationele personeel nu langzaamaan beginnen te lopen, is er volgens de overste nog veel werk aan de winkel. “Je moet in feite het hele vliegbedrijf tegen het licht houden en waar nodig anders inrichten. Geen oude wijn in nieuwe zakken, je kunt niet zomaar stuivertje wisselen. De Portugezen zijn ook op dit vlak al ervaren. Meekijken met hun bedrijfsprocessen is dus heel waardevol.” Daarom zitten niet alleen vliegers, loadmasters en techneuten in het transitieteam, maar zijn twee van de acht fulltime stoelen voor de logistieke keten. “Het opzetten van goede systeem- en ketenlogistiek is heel belangrijk”, vertelt Jongebreur. “Mijn teamgenoten zetten dit samen op met de Oostenrijkers en Zweden. De Portugezen hebben dit zelf al ingeregeld. Maar wie weet kunnen we op termijn meer gaan samenwerken.”  

“We moeten nog vele mijlpalen halen voordat we de eerste twee kisten eind volgend jaar in Nederland goed kunnen ontvangen”, blikt het Hoofd Transitieteam vooruit. “Maar door deze voorbereidingen maken we straks – hopelijk – een vliegende start.” 

Foto: Kenneth van den Hoek 

de Vliegende Hollander

Editie 112026