Sla over en ga naar de inhoud
Een drone staat in een grasveld.

Buiten de gebaande paden

Kapitein Nico Schinkelshoek 

Sergeant 1 Wendy Bons 

COMMIT test alternatieven voor GPS 

Om een exacte locatie, richting en tijd te bepalen, leunen militairen vaak op het Global Positioning System (GPS). Maar wat als dat signaal wegvalt? Bijvoorbeeld als gevolg van jamming of spoofing. Dan moeten zij uitwijken naar alternatieven. Enkele daarvan beproefde het Commando Materieel en IT (COMMIT) dit najaar tijdens Bold Quest en Jammertest. Drie innovatiemanagers vertellen over hun bijdrage aan deze internationale oefeningen in de Verenigde Staten en Noorwegen. 

Wie kijkt naar de oorlog in Oekraïne, ziet dat signalen regelmatig gestoord (jamming) of misleid (spoofing) worden. Blind vertrouwen op GPS, wereldwijd veruit de meest gebruikte technologie, is daarom onverstandig. Want stel: je hebt een wapensysteem voor het bieden van vuursteun en de GPS-verbinding valt weg, dan kan het projectiel op een totaal verkeerde plek terechtkomen. Met alle gevolgen van dien. Of denk aan drones die naar het verkeerde doel vliegen. De oplossing: een mix van systemen om locatie, richting en tijd te bepalen. Vanuit COMMIT is daarom steeds meer aandacht voor de toepassing van meerdere technieken. 

Verder kijken dan GPS 

Wat doet een innovatiemanager?  

De innovatiemanagers van de afdeling KIXS (Kennis, Innovatie, eXperimenten en Simulatie) bij COMMIT houden de nieuwste technologieën in hun vakgebied nauwlettend in de gaten. Op die manier kan Defensie voorsorteren op belangrijke ontwikkelingen. Daarmee vormt de innovatiemanager een schakel tussen het innovatieve bedrijfsleven en de krijgsmacht.  

COMMIT zet in op zogenoemde hybride PNT-strategieën: Positionering, Navigatie en Tijdrekening. Oefeningen als Jammertest in Noorwegen zijn geschikt om hiermee te testen. Foto: privécollectie Maarten

Jammertest 2026, Andøya (Noorwegen) 

In Noord-Scandinavië komen internationale krijgsmachten, kennisinstituten en bedrijven ieder jaar samen voor de oefening Jammertest. Namens COMMIT reisde dit najaar onder andere innovatiemanager Maarten af naar de Noorse testlocatie. Hij is gespecialiseerd in Positionering, Navigatie en Tijdrekening (PNT). 

Het bewust verstoren van GNSS-signalen (de overkoepelende term voor satellietconstellaties, waar naast het Amerikaanse GPS bijvoorbeeld ook de Europese variant Galileo onder valt) is in Nederland niet toegestaan. Om toch verschillende navigatiemogelijkheden te kunnen testen, is Jammertest een uitgelezen uitwijkmogelijkheid. Één week per jaar worden de signalen in Noord-Noorwegen volgens een strak oefenplan uitgeschakeld.  

PNT-keten 
“Wij denken in een PNT-keten”, vertelt Maarten. “De afgelopen jaren raakten we verslaafd aan GPS, want het kostte niets en het was er altijd. Maar het is slechts één van de onderdelen. Met het huidige dreigingsbeeld, waarin veel verstoord wordt, hebben eindgebruikers in het veld andere signalen en middelen nodig voor hun voortzettingsvermogen. Dus kijken we naar alternatieven.” 

Daarom testte het Nederlandse team onder meer verschillende aangekochte Inertial Navigation Systems (INS) van diverse fabrikanten. Dat gebeurde in een meegereisde KIXS-testbus. Met zo’n INS kan de positie, richting en snelheid van het voertuig berekend worden zonder externe signalen, zoals GPS. Ook testte het team een door Nederland zelf ontwikkelde INS, de zogenoemde TOPS-box, die werkt op basis van een ‘simpele sensor’ en ‘slimme software’.

“Bovendien hebben we in samenwerking met kennisinstituten en bedrijfsleven getest met prototypes van anti-jam-antennes”, vertelt Pieter-Jan.

Hij is eveneens innovatiemanager en gespecialiseerd in PNT. “Als deze systemen ontdekken dat er gejamd wordt, kunnen zij daar soms omheen werken, zodat je toch nog iets van signaal kunt ontvangen.” Tot slot werden GNSS-ontvangers beproefd. “Die heb je in een civiele uitvoering, die we van de markt aanschaffen, maar er bestaan ook ontvangers voor beveiligde signalen. Bijvoorbeeld een Galileo PRS (Public Regulated Service)-ontvanger. We hebben gekeken in hoeverre we die signalen hiermee kunnen oppikken.” 

Modulair systeem 
Het uiteindelijke doel is om een modulaire, Nederlandse PNT-oplossing te creëren en deze vervolgens te integreren in de defensieorganisatie, zegt Maarten. Samen met de markt. “We denken aan een oplossing met plug-ins, zowel voor hard- als software.” Dat maakt het mogelijk om continu te verbeteren, aangezien de techniek niet stilstaat. “Het liefst zijn die modules ook van Nederlandse makelij”, vult Pieter-Jan aan. “Zodat we weten wat de betrouwbaarheid is.” 

Nederland is een van de koplopers als het draait om deze modulaire aanpak van de PNT-keten. Andere deelnemers konden tijdens Jammertest daarom leren van de Nederlandse denkwijze, maar ook andersom was er veel te halen in Noorwegen. “Je hebt daar een netwerk van techneuten. Dat praat onderling makkelijk. Daar aanwezig zijn, betekent ook veel leren van elkaar.” 

Militairen oefenen tijdens Bold Quest 2026 met de inzet van drones.

Zelf ontwikkelen heeft voordelen

Bold Quest 2026, Michigan (Verenigde Staten) 

Voorbereiden op een alternatief navigatiesysteem. Ook bij de internationale innovatie-oefening Bold Quest kwam het thema aan bod.  

Want hoe krijg je een drone van A naar B als het GPS-systeem waarop deze draait, gejamd wordt? Martin werkte met zijn team aan een oplossing en testte die samen met de deelnemende militairen van 45 Pantserinfanteriebataljon van de Koninklijke Landmacht aan de andere kant van de oceaan.  

De oplossing vonden zij in een klein communicatienetwerk. De innovatiemanagers bevestigen een extra stukje elektronica aan de drone. Dit kastje communiceert met grondbakens, die op verschillende locaties in het veld uitgezet worden. De bakens zenden radiosignalen om de drones te helpen bij hun navigatie, positiebepaling en tijdsynchronisatie.  

Grondbakens uitzetten met drone 
Of dat operationeel goed werkt? Het korte antwoord op die vraag: ‘ja’. Toch is er ook een ‘maar’. “Tijdens zo’n oefening zit je naast een drone-operator. Wij leveren dan een schermpje waarop je de drone ziet vliegen. Maar als we kijken hoe makkelijk het is om het systeem voor de operator te gebruiken, is daar nog wel een slag in te maken. Nu moesten we onze grondbakens uitzetten door met de auto rond te rijden. Dat is bewerkelijk en bovendien gevaarlijk in gebieden waar drones van de tegenstander rondvliegen.”  

Juist het samenwerken met de militairen maakte ook dat er direct overleg plaatsvond over oplossingen. Gezamenlijk kwamen de deelnemers erop om de bakens met behulp van de drone eerst zelf uit te zetten. 

Mogelijke samenwerking met Oekraïners 
Er zijn ook andere partijen met een soortgelijke oplossing bezig, bleek al snel in het proces. “Dat is vaker zo met goede ideeën, dat mensen daar tegelijk opkomen omdat de situatie nou eenmaal daarnaar is”, aldus Martin, die zich specialiseerde in ‘groene IT’, oftewel IT-middelen die militairen in het veld gebruiken.
“We zijn nu in contact met een Oekraïens bedrijf dat eigenlijk hetzelfde doet.” Om begrijpelijke redenen ging de ontwikkeling van het systeem daar veel harder. “We zijn niet getrouwd met ons systeem”, benadrukt hij. “Zij zijn al een stuk verder in de toepassing.”  

Maar, het is ook fijn om je eigen oplossing te hebben, zegt de innovatiemanager. “Omdat je daarop kan doorontwikkelen en aanpassingen kunt doen op het moment dat onze eindgebruikers er in het veld achter komen dat de tegenstander een tegenmaatregel heeft bedacht.” 

AI-revolutie 
De komende tijd moet dus uitwijzen óf en hóé de samenwerking met de Oekraïense collega’s tot stand komt. Zelf bouwen is overigens zeker niet ondenkbaar. “We zitten nu midden in een AI-revolutie. De ontwikkeling van de producten gaat daarmee veel sneller en wordt goedkoper. Van elektronisch ontwerp tot softwareapplicaties schrijven. Dat is een input die we net na Bold Quest hebben gekregen.” 

Wat het ook wordt, volgend jaar tijdens Bold Quest hoopt Martin een product te presenteren aan de militairen in het veld waarmee zij zelfstandig aan de slag kunnen. “Dan willen we het systeem aanbieden, een oefening kunnen draaien en de drone echt laten jammen.” 

Materieelgezien

Editie 092026