Sla over en ga naar de inhoud
Overzicht van het plein voor de Koninklijke Militaire School in Brussel, waar bezoekers en militairen zich verzamelen rond opgestelde luchtverdedigingssystemen en militaire voertuigen tijdens de presentatie van Blue Dome.

België bouwt luchtverdediging op met hulp van COMMIT 

Kapitein Max van de Pol

Michael Moors en Davy Ceuppens 

Drie grote materieelprojecten 

Drie grote materieelprojecten, miljarden euro's en een intensieve samenwerking tussen twee buurlanden. België zet met het programma BLUE DOME een belangrijke stap in de opbouw van zijn luchtverdediging. Daarbij maakt het gebruik van bestaande Nederlandse contracten. Voor het Commando Materieel en IT (COMMIT) betekent dat een bijzondere internationale samenwerking, maar ook flink wat extra werk. Want even meeliften op een contract? Zo eenvoudig is het niet. 

Terwijl België op 9 november het 51ste Smaldeel nieuw leven inblaast, worden in Brussel handtekeningen gezet onder overeenkomsten die de Belgische luchtverdediging de komende jaren vormgeven. In de Koninklijke Militaire School bekrachtigen Nederland en België hun samenwerking rond drie projecten: de Multi Missie Radar (MMR), het luchtverdedigingssysteem NASAMS en het counter-drone-systeem Skyranger. 

Na 37 jaar afwezigheid is de adelaar terug. Het historische vaandel van het Belgische 51ste Smaldeel krijgt tijdens de heroprichting van de luchtverdedigingseenheid opnieuw een plek. Tijdens de Koude Oorlog beschermde het smaldeel met Nike Hercules-raketten het NAVO-luchtruim.

De aanschaf maakt deel uit van BLUE DOME, het Belgische programma waarmee het land opnieuw een grondgebonden luchtverdediging opbouwt. De systemen moeten onder meer militaire installaties en vitale infrastructuur beschermen tegen dreigingen vanuit de lucht. Bijzonder is dat België niet zelf drie volledig nieuwe aanbestedingstrajecten doorloopt, maar aansluit bij bestaande Nederlandse contracten met Thales, Kongsberg en Rheinmetall. COMMIT speelt daarbij een sleutelrol. 

Samen vechten, samen kopen 

Volgens commandant COMMIT vice-admiraal Jan Willem Hartman past deze samenwerking in een ontwikkeling die binnen Europa steeds vaker zichtbaar is. Landen kijken nadrukkelijker naar elkaars materieelprojecten voordat ze zelf een aanschaftraject beginnen. "België heeft al meer dan 35 jaar geen grondgebonden luchtverdediging. Op hun verzoek heeft COMMIT hen meegenomen in het Nederlandse operatieconcept en de materieelprojecten die daar invulling aan geven. Vervolgens kwam de vraag of ze konden aansluiten." 

Die mogelijkheid was er. COMMIT houdt bij nieuwe contracten steeds vaker rekening met deelname van andere landen. Door opties op te nemen, kunnen bondgenoten later onder bepaalde voorwaarden hetzelfde materieel aanschaffen. Dat levert verschillende voordelen op. Het deelnemende land hoeft niet opnieuw een langdurig verwervingstraject te doorlopen, de industrie krijgt grotere opdrachten en krijgsmachten beschikken over materieel dat beter op elkaar aansluit. 

Commandant COMMIT vice-admiraal Hartman: “Als je samen vecht, moet je samen ontwikkelen en samen kopen.”

"Als je samen vecht, moet je samen ontwikkelen en samen kopen", stelt Hartman. "Binnen Europa hebben we een enorme vraag naar nieuw materieel. Wat is nou makkelijker dan allemaal hetzelfde kopen? Voor de NAVO is die standaardisatie belangrijk. Landen die met dezelfde systemen werken, kunnen gemakkelijker samenwerken, kennis uitwisselen en hun logistiek op elkaar afstemmen.”

Twee contracten voor één aanschaf 

Achter de overeenkomsten schuilt een complexe constructie waarvoor de inkopers veel werk hebben verzet. Strategisch inkoper Michiel legt uit dat het proces uit twee onderdelen bestaat. "Aan de ene kant hebben we een overeenkomst met België gesloten. Daarin regelen we dat wij namens hen materieel aanschaffen en dat België daarvoor betaalt. Aan de andere kant sluiten we commerciële contracten met de leveranciers. Nederland treedt dus op als contractpartij richting de industrie, terwijl België uiteindelijk de systemen ontvangt en financiert. Dat vereist duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden, betalingen en leveringen.” 

Luitenant-generaal Bernard Phaleg van de Belgische Defensie (links) en vice-admiraal Jan Willem Hartman, commandant COMMIT (rechts), tonen de ondertekende overeenkomsten voor de aanschaf van luchtverdedigingssystemen binnen het Belgische programma Blue Dome.

Juridische puzzel 

Voor strategisch inkoper Masami lag een belangrijke uitdaging bij de juridische inrichting. Want wie is verantwoordelijk wanneer een Belgisch systeem defect raakt? Wie regelt de garantie? En hoe kan België rechtstreeks zaken doen met een leverancier als Nederland formeel de contracthouder is? “De uitdaging was hoe we ervoor konden zorgen dat wij goederen voor België afnemen, maar dat het eigendom soepel overgaat en België direct betrokken kan worden bij het contractmanagement en de levering.” 

Overzicht van het plein voor de Koninklijke Militaire School in Brussel, waar bezoekers en militairen zich verzamelen rond opgestelde luchtverdedigingssystemen en militaire voertuigen tijdens de presentatie van Blue Dome. 

De oplossing ligt in internationale afspraken en aangepaste commerciële contracten. In de zogenoemde Programme Arrangements leggen Nederland en België onder meer vast wie waarvoor betaalt en wie verantwoordelijk is voor douaneprocedures en btw. Daarnaast kan België bepaalde werkzaamheden zelfstandig met leveranciers afhandelen, bijvoorbeeld rond garanties en reserveonderdelen. “We wilden het Belgische team zoveel mogelijk de mogelijkheid geven om één op één met de leveranciers te handelen. Daarbij is ook van belang dat deze afspraken worden afgestemd met de betrokken leveranciers, zodat deze ook op contractueel niveau verwezenlijkt kunnen worden”, aldus Masami. 

België is geen extra bestelregel 

Ook de projectmanagers merken dat internationale samenwerking meer vraagt dan het verhogen van aantallen in een contract. België wil precies weten wat het koopt. Dat levert vragen op over techniek, logistiek, opleidingen, garanties en toekomstige ontwikkelingen. “Als je uitzoomt, is het heel logisch om andere landen te helpen”, vertelt luitenant-kolonel Ronald, projectmanager Skyranger. “We hebben er allemaal baat bij als er minder verschillende wapensystemen zijn. Maar als je inzoomt op de impact voor een projectteam, wordt het al snel onderschat.” 

De komst van BLUE DOME is groot nieuws in België. De presentatie van de nieuwe luchtverdedigingssystemen in Brussel trekt dan ook veel belangstelling van de Belgische pers.

De extra inspanningen hebben ook een financiële kant. België draagt bij aan ontwikkel- en programmakosten die samenhangen met de aanschaf. Zo worden kosten voor eerder uitgevoerd werk en de gezamenlijke projectorganisatie verdeeld. 

De samenwerking gaat door 

Met de ondertekening is het werk voor COMMIT nog niet afgerond. Belgische collega's sluiten aan bij de verdere ontwikkeling, productie en beproeving van de systemen. Bij Skyranger nemen ze deel aan ontwerpbesprekingen met Rheinmetall. Bij NASAMS worden ze betrokken bij fabrieksacceptatietesten en rond de MMR bestaat al een internationale gebruikersgroep.

De Multi Missie Radar van Thales kan zowel vijandelijke artillerie als dreigingen vanuit de lucht opsporen. België kiest voor dezelfde configuratie als Nederland, die ook met NASAMS kan samenwerken.

Multi Missie Radar (MMR) 

Gerhard, projectmanager MMR 

"De Multi Missie Radar is een Nederlands ontwikkeltraject dat al meer dan tien jaar geleden begon. Samen met Thales hebben we een radar ontwikkeld die onder meer vijandelijke artillerie en luchtdreigingen kan opsporen. In 2019 tekenden we het eerste contract voor Nederland. Oorspronkelijk ging het om enkele radars, inmiddels zijn tientallen radars gecontracteerd, voor Nederland en partnerlanden. 

België is het vierde land dat aansluit, na Noorwegen, Denemarken en Litouwen. België koopt dezelfde configuratie als Nederland, inclusief de integratie met NASAMS. Daarmee kunnen radar en raketsysteem straks nauw samenwerken. 

België draagt ook bij aan de ontwikkelkosten. Inmiddels hebben meer dan tien andere landen belangstelling voor de radar. Dat vraagt om keuzes, want onze capaciteit is niet onbeperkt. Met de deelnemende landen hebben we een gebruikersgroep opgericht, waarin we gezamenlijk kijken naar de verdere ontwikkeling. België draait daar al in mee." 

NASAMS beschermt tegen vliegtuigen, helikopters en raketten op korte tot middellange afstand. Het systeem wordt gekoppeld aan de Multi Missie Radar van Thales. 

MRAD/SHORAD (NASAMS) 

Jarno, projectmanager MRAD/SHORAD 

"Ons project begon in 2020 met de vervanging van de lanceerinrichtingen van het bestaande NASAMS-systeem. Gaandeweg groeide dat uit tot een volledig geïntegreerd luchtverdedigingssysteem. In 2024 tekenden we het contract met Kongsberg. 

NASAMS wordt normaal gesproken met een Amerikaanse radar geleverd. Wij wilden juist de Nederlandse Multi Missie Radar van Thales integreren. Daarvoor hebben we toestemming gekregen van de Amerikaanse luchtmacht. 

België krijgt precies diezelfde configuratie. Dat was voor ons een belangrijke voorwaarde om de samenwerking beheersbaar te houden. Toch heeft het veel extra werk opgeleverd, vooral bij de onderhandelingen met Kongsberg. De Belgen sluiten nu ook aan bij onze fabrieksacceptatietesten en andere projectwerkgroepen. Zo bouwen we samen kennis op en werken we straks met dezelfde systemen." 

De Skyranger beschermt tegen dreigingen op korte afstand, waaronder drones. België sluit voor de aanschaf aan bij het bestaande Nederlandse contract met Rheinmetall.

Skyranger 30 

Luitenant-kolonel Ronald, projectmanager Skyranger 

"In januari 2025 verstuurden we de A/D-brief voor Skyranger en in december hadden we al een contract met Rheinmetall. Binnen een jaar van niets naar een contract, dat was een hartstikke mooi resultaat. Maar de inkt was nog niet droog, of België klopte aan de deur met de vraag of ze meer van hetzelfde konden kopen. 

Skyranger is bedoeld voor luchtverdediging op zeer korte afstand, onder meer tegen drones. België koopt meerdere systemen en sluit aan bij onze configuratie. Maar daarmee ben je er niet. Stel dat over drie jaar iets kapotgaat aan een Belgisch systeem. Dat is via ons contract aangeschaft, dus hoe werkt de garantie dan? 

Zulke vragen kosten veel tijd en inkoopcapaciteit. Tegelijkertijd levert de samenwerking veel op. De Belgen sluiten bijvoorbeeld aan bij onze ontwerpbesprekingen met Rheinmetall in Zürich. Het extra werk is opgevangen door hard te werken, zonder Nederlandse projecten stil te zetten."

Materieelgezien

Editie 092026