kapitein Kirsten de Vries
opperwachtmeester Mike de Graaf en archief Mediacentrum Defensie
‘Een andere dreiging, hetzelfde soort mens’
De Franse hoofdstad Parijs schrikt op 7 januari 2015 op door de aanslag op de redactie van het satirische weekblad Charlie Hebdo. De terreurdaad is groot nieuws, ook in Nederland. Maar het blijft in ons land niet bij hevige verontwaardiging: de aanslag vormt de directe aanleiding voor de oprichting van het eskadron Hoog Risico Beveiliging (HRB). Luitenant-kolonel David stond in 2016 als commandant aan de basis hiervan. Samen met de huidige commandant, majoor Arno, vertelt hij hoe het eskadron tot stand kwam en hoe het zich in tien jaar tijd heeft ontwikkeld.
Het is lang geleden dat overste David op de Koningin Beatrixkazerne was. Inmiddels werkt hij al jaren in Jordanië als defensieattaché, maar vergeten zijn ze hem in Den Haag allerminst. Zijn voormalige managementassistente en de huidige commandant ontvangen hem hartelijk. Ze hebben een pakketje voor hem meegenomen, met daarin een HRB-trui en een biertje. Voordat het interview begint, praat hij eerst uitgebreid bij met de vrouw die hem jarenlang bijstond. Zij is speciaal voor de gelegenheid op haar vrije dag naar de kazerne gekomen. “Ik ben hier sinds 2018 niet meer geweest”, vertelt David. “Maar ik loop nog steeds met een grote glimlach het gebouw binnen.”
De huidige commandant, majoor Arno, (in donkerblauw) en de eerste commandant, luitenant-kolonel David.
Harde keuzes
De Marechaussee kreeg in 2015 slechts anderhalf jaar de tijd om de HRB op te zetten. Een immense taak, maar het lukte. Belangrijk voor het slagen van de klus waren de toenmalige commandant van het Landelijk Tactisch Commando, generaal Egon Hoppe, en voormalig Commandant der Strijdkrachten (CDS) Tom Middendorp. David: “De CDS heeft voorrang gegeven aan de oprichting. Er zijn destijds oefeningen van de Landmacht geschrapt, omdat wij in onze opleidingscyclus gebrek hadden aan munitie en schietbanen. Door daar een harde keuze in te maken, konden wij onze opleidingsdoelstellingen halen. De terrorismedreiging was hoog. Naast Charlie Hebdo was er de aanval op het Joods Museum in Brussel in mei 2014 en een aanslag op de kerstmarkt in Berlijn in december 2016. Het ging om een reeks beeldbepalende aanslagen in grote Europese steden.”
“Dat ik druk voelde als de eerste commandant is een understatement. Het was dag- en nachtwerk.”
Eyeopener
De aanslag op Charlie Hebdo maakte pijnlijk duidelijk waarom een eenheid als de HRB nodig was. David: “Voor het oog van de wereld werd een agent die tot taak had de redactie te bewaken, neergeschoten door een terrorist met een kalasjnikov. Hij had geen schijn van kans. Tegelijkertijd werd op de redactie de hoofdredacteur vermoord. Die had nota bene persoonsbeveiliging van de Franse elite-eenheid GIGN. De eyeopener was dat de bestaande aanpak onvoldoende bescherming bood tegen deze vorm van terrorisme. Veel objecten in Nederland werden beveiligd door politieagenten die in containers op straat zaten. Daardoor hadden ze een beperkt blikveld en ze waren lichtbewapend. De regering stelde daarop relatief snel een pakket maatregelen samen, waaronder de versterking van de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten en de Dienst Speciale Interventies, en de oprichting van zes pelotons voor bewaken en beveiligen: de HRB.”
Omklappen naar infanterietechnieken
Maar als politieagenten niet de aangewezen mensen zijn, wie dan wel? Voor het nieuwe eskadron waren collega’s nodig die konden optreden in een tijd van verhoogde terroristische dreiging. “We zochten mensen die onder reguliere omstandigheden opgeleid en geïndoctrineerd zijn. Die ook op een normale manier een toerist de weg kunnen wijzen, maar die zodra er een aanslag is kunnen omklappen naar infanterietechnieken. Want dat is wat je op zo’n moment nodig hebt; je moet een vertragend gevecht kunnen voeren. In andere steden zagen we dat militairen de straat op werden gestuurd. Dat roept een beeld op van een stad die belegerd wordt, en dat wil je juist voorkomen. Je wilt niet dat een terrorist zijn effect bereikt, namelijk dat angst het beeld bepaalt in je steden. Die combinatie vormt de kern van de HRB: een zwaarbewapende eenheid die tegelijkertijd discreet aanwezig is in het straatbeeld.”
“Bewaken en beveiligen zijn nog steeds de essentie, maar ik denk wel dat de wereld complexer is dan tien jaar geleden.”
Complexere dreigingen
Het profiel van een HRB’er is het afgelopen decennium niet veranderd, ziet de huidige commandant majoor Arno. Wel krijgen zijn mensen over het algemeen te maken met een ander soort dreiging. “Bewaken en beveiligen zijn nog steeds de essentie. Maar ik denk wel dat de wereld complexer is dan tien jaar geleden. Zo is er meer sprake van hybride en cyberdreigingen, statelijke actoren en radicalisering. Ook de technologie heeft zich sterk ontwikkeld, bijvoorbeeld op het gebied van drones en sensoren. We vragen meer van onze mensen, want wij als HRB’ers moeten klaar zijn voor al deze vormen van dreiging.”
Een andere dreiging die Arno nauwlettend volgt, is het belagen van vliegtuigen en vliegvelden. Ook daarvan wil het HRB leren. Zo werd er deze zomer een drone met explosieven aangetroffen bij een Oekraïens transportvliegtuig in Leipzig en arresteerde de Britse politie onlangs nog vijf mannen in de buurt van de luchtmachtbasis van de Royal Air Force op verdenking van het voorbereiden van een terroristische aanslag. “Het is voorstelbaar dat dit ook in Nederland zou kunnen gebeuren. Tegelijkertijd laten de huidige oorlogen zien dat niet alles te beschermen valt. Maar de cultuur bij de HRB is wel: we wachten niet af.”
“Bewaken en beveiligen zijn nog steeds de essentie. Maar ik denk wel dat de wereld complexer is”, aldus majoor Arno.
‘Gaafste baan’
Om die dreigingen het hoofd te bieden, hecht de majoor veel waarde aan vakmanschap, eigenaarschap en innovatie binnen de HRB. Maar hij vraagt vooral 'ontwikkelenergie' van zijn team. “Ik ben trots op de mensen die hebben meegebouwd aan de oprichting. Veel van hen kom ik nu nog tegen. Zij zijn verknocht aan deze eenheid. Anderzijds zie je dat we er met z’n allen voor gaan als de eenheid prioriteit krijgt, zoals destijds in 2016. Die ontwikkelenergie is er nog steeds: de nieuwsgierigheid om jezelf te verbeteren, je te verdiepen in de dreigingen en kritisch na te denken over onze inzetconcepten. Zo blijven we voorbereid op de uitdagingen van nu én die van de toekomst.”
David: “Destijds onderkenden we al dat bewaken en beveiligen best een saaie baan kan zijn, want uiteindelijk sta je soms uren voor een pand en dan ligt verveling op de loer. Om dat tegen te gaan, kozen we ervoor een eenheid op te bouwen met een sterke identiteit, waarmee mensen zich verbonden voelen. Ik vind het leuk om te zien dat dat nog steeds staat. Ik zie de HRB echt als mijn kindje. Het is de gaafste baan die ik ooit heb gehad.”
Majoor Arno nam in september het stokje over van majoor Marcelle.
Betrouwbare partner
Arno is de zesde commandant van het eskadron en staat sinds een maand aan het roer. Of het ook zijn gaafste baan ooit wordt, zullen we hem over tien jaar nog eens vragen. Het begin is in elk geval goed: “De woorden van mijn voorganger zeggen veel over de dynamiek van de eenheid. Ik vind nu al dat de tijd veel te snel gaat, ook al ben ik pas net begonnen. We hebben belangrijk werk te doen, en de positie van de HRB binnen het taakveld bewaken en beveiligen is stevig. Het geeft me een goed gevoel als ik hoor dat ketenpartners de HRB bestempelen als betrouwbaar. Het aantal mensen binnen de eenheid is de afgelopen jaren verdubbeld en we hebben er een taak bijgekregen: het beveiligen van personen. Daardoor is de druk op de ondersteuning enorm toegenomen. Maar we doen het met z’n allen en daar ben ik heel trots op.”