Terugkijker
Evert Brouwer
Diversen
Het is weer tijd voor een blik op de kalender. In de rubriek 'Terugkijker' richten we het vizier om de week op een gebeurtenis uit het verleden. Van militair-historische aard en gebeurtenissen waarbij Defensie betrokken was, maar ook situaties die invloed hebben gehad op de hele wereld.
Om hiermee het ‘o ja-gevoel’ op te roepen, maar ook omdat we in deze jachtige tijd gebeurtenissen vaak zo snel vergeten of ons deze niet meer exact herinneren. Vandaag gaan we terug naar vrijdag de 13e november 1942. Die avond en nacht heeft een zeeslag bij Guadalcanal plaats, met vele doden tot gevolg.
Ironbottom Sound is de bijnaam van de zeestraat bij de Salomonseilanden tussen Guadalcanal, Savo en Nggela (de Florida-eilanden), voor de kust van het huidige Honiara. Officieel heet het water Savo Sound, maar na de reeks zeeslagen van 1942 ontstaat de niet zo vreemde naam. Er liggen zoveel wrakken van schepen uit de Tweede Wereldoorlog dat de zeebodem bezaaid ligt met ijzer en staal. Het gebied is betrekkelijk klein; zo’n 45 kilometer breed en ongeveer 75 kilometer lang. Een aantal plekken heeft een welhaast onpeilbare diepte van veertienhonderd meter.
De Slag om Guadalcanal in 1942 was lang en eiste veel slachtoffers. De slag kent nog altijd een jaarlijkse herdenking. (Foto’s: DVIDS)
Amerikaanse en Japanse marineschepen botsen bijna op elkaar
Eigen vuur
Tussen augustus en december 1942 vinden hier grote zeeslagen plaats, met in totaal meer dan twintigduizend doden. Dik honderd schepen en bootjes gingen verloren en ook nog eens circa 1.450 vliegtuigen. De aanleiding was steeds dezelfde. Na de Amerikaanse landingen op Guadalcanal in augustus 1942 (Operatie Watchtower) probeerden de Japanners het eiland te heroveren.
In de nacht van 12 op 13 november 1942 (vrijdag de 13e) botsen Amerikaanse en Japanse marineschepen bijna letterlijk op elkaar in de zeestraat tussen Guadalcanal en Tulagi. De Japanners willen het militair vliegveld Henderson Field (nu Honiara International Airport) bombarderen om een konvooi met versterkingen naar het eiland te kunnen brengen; de Amerikanen willen dat verhinderen.
Onder de slachtoffers zijn vijf broers: de Sullivans
Wat volgde staat min of meer bekend als de meest chaotische zeeslag van de Tweede Wereldoorlog. In het donker komen sommige schepen op minder dan twintig meter van elkaar voorbij. Zowel de Navy als de Japanse vloot lijden alleen die dag al enorme verliezen. Wat het erger maakt is dat een aantal Amerikaanse schepen wordt geraakt door vuur van de eigen vloot.
USS San Francisco (CA-38) na groot onderhoud in 1944. Op vrijdag 1 november 1942 bracht dit schip USS Atlanta tot zinken. (Foto uit U.S. National Archives)
Chaos
De lichte kruiser USS Atlanta zinkt als het treffers krijgt van zowel Japanse schepen als de zware kruiser USS San Francisco. Ook de torpedobootjagers Cushing, Laffey, Barton en Monssen gaan ten onder in de chaos van de duisternis en het slechte weer.
USS Juneau verdwijnt binnen een halve minuut in de golven nadat twee rake torpedo’s van een Japanse onderzeeboot het schip door midden laten breken. 687 opvarenden gaan mee naar de zeebodem. Onder de slachtoffers zijn vijf broers uit Waterloo Iowa: de Sullivans, inderdaad de naamgever(s) van het latere USS The Sullivans.
Het Japanse slagschip Hiei, de dag ervoor beschadigd, krijgt op 13 november de volle laag van vliegtuigen die vanaf Henderson Field zijn vertrokken. Het gaat dan om onder meer B-17’s (Flying Fortress) en Grumman TBF Avenger duikbommenwerpers die het schip tot zinken brengen. De meeste matrozen en officieren kunnen nog van boord komen, de Hiei zinkt met ‘slechts’ 155 doden tot gevolg. In 2019 is het wrak teruggevonden op ongeveer een kilometer diepte.
USS Juneau werd getroffen door twee torpedo’s en zonk binnen een halve minuut tijdens de Slag om Guadalcanal. 687 mannen, onder wie de vijf broers Sullivan, kwamen daarbij om. Later zijn er schepen naar de broers vernoemd, zoals DDG-68 (Arleigh Burke-klasse). (Foto uit Amerikaans Nationaal Archief)
Duiken
Vandaag zijn de wrakken in de Ironbottom Sound beschermd onderwatererfgoed en een geliefd doel voor archeologisch onderzoek en duikers. De precieze aantallen slachtoffers en gezonken schepen verschillen per bron, omdat tellingen tijdens de chaotische nachtgevechten onvolledig zijn. Strategisch gezien zijn de zeeslagen van doorslaggevend belang geweest voor de Guadalcanal-campagne.
Na die rampzalige vrijdag 13 november volgen nog twee dagen van zeeslagen. Met de Slag op de Midway eerder dat jaar vormen ze het begin van het einde voor de Japanse overheersing in het oosten. Wat dat betreft is er van die rampzalige vrijdag de 13e november 1942 toch nog iets goed gekomen.