kapitein Kirsten de Vries
Sem Jones en opperschipper René Dijkstra
'Ik kan het accepteren, maar zal het nooit begrijpen’
Voor de vijfde keer vertrok onlangs een groep militairen van de marine naar Spanje om een deel van de Camino naar Santiago de Compostella te lopen. Extra bijzonder: er reisde een onderzoekster van het Veteraneninstituut mee om te bestuderen op welke wijze dit soort pelgrimstochten bijdragen aan mentaal herstel en zingeving. Opperschipper René Dijkstra was één van de zestien deelnemers. Hij verloor zijn dochter Kayleigh door zelfdoding.
Het is maart 2024 als de 28-jarige Kayleigh een einde aan haar leven maakt. René vindt zijn dochter in haar woning. Het is een dag die in zijn geheugen gegrift staat. “Van minuut tot minuut kan ik de hele dag terughalen; wat er met me gebeurde en hoe ik me voelde. In eerste instantie ging ik over op mijn militaire mechanismen. Ik ben gaan handelen en regelde de hele uitvaart. Na twee weken was ik alweer aan het werk. Destijds was ik Chef d’Equipage van de Defensie Duikgroep. Ik vond dat ik er voor die jongens moest zijn, want ze hadden mij heel erg gesteund. Het voelde goed om weer te gaan werken. Tot ik in de zomer op vakantie ging en tot rust kwam. Toen merkte ik eigenlijk dat het helemaal niet ging.”
‘Je kind verliezen gaat tegen alle natuurlijke wetten in’
René krijgt last van slapeloosheid. Hij neemt contact op met de praktijkondersteuner, maar heeft naar eigen zeggen nog niet door wat er met hem aan de hand is. “Ik bleek helemaal stijf van de cortisol te staan. De praktijkondersteuner verwees me door naar de Militaire Geestelijke Gezondheidszorg (MGGZ). Daar kwamen ze erachter dat ik dubbel trauma had opgelopen. Enerzijds omdat ik mijn dochter zelf vond. Anderzijds omdat je je eigen kind verliest. Dat gaat tegen alle natuurlijke wetten in.”
Op zijn arm draagt René zijn dochter altijd bij zich.
Wandelen, natuur en rust
Er breekt een fase van rouw aan. René ondergaat EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)-behandelingen en trekt zich terug in een caravan in Diepenveen. Hij meldt zich voor het eerst in 39 jaar ziek. Zijn dagen bestaan vanaf dan uit wandelen, natuur en rust. Beetje bij beetje leert hij accepteren dat zijn dochter er niet meer is. Maar het begrijpen, kan hij niet. “Het was een supertoffe meid. Ze was knap, ze had alles voor mekaar; een goede baan en goede vrienden. Kayleigh had een gouden toekomst voor zich en toch... In haar hoofd zat het niet goed. Het verdriet dat zij had, dat is iets wat ik nooit zal snappen.”
Tweeledig
Tijdens het re-integreren komt hij in contact met geestelijk verzorger luitenant-kolonel Marcel Puts. Die wijst hem op de mogelijkheid om met collega’s de Camino te lopen. “Ik had er zelf nooit van gehoord, maar ik ben me erin gaan verdiepen en heb tegen hem gezegd dat het mooi zou zijn als ik mee zou kunnen.”
Het wordt uiteindelijk een 'tweeledige' ervaring voor René. “Aan de ene kant was er het loslaten en de verwerking van het verdriet van het verlies van mijn dochter. Anderzijds de carrière die ik na 39 jaar achter me laat. Op 30 september ga ik met Functioneel Leeftijdsontslag (FLO).”
Geestelijk verzorger luitenant-kolonel Marcel Puts liep zelf voor de vijfde keer mee.
Luitenant-kolonel Marcel Puts, geestelijk verzorger
“Ons doel tijdens de Camino is de deelnemers uit hun dagelijkse omgeving halen. We bieden ze een gezamenlijke ervaring waarin er ruimte is om veel verbinding met elkaar aan te gaan, maar daarnaast ook reflectie en het verleggen van grenzen. Als geestelijk verzorger loop ik zowel letterlijk als figuurlijk met ze mee tijdens de wandeling. Ik hou in de gaten hoe het met iedereen gaat, bied ondersteuning waar nodig en ik probeer ervoor te zorgen dat ze zich gezien en gehoord voelen. Daarnaast creëer ik de randvoorwaarden waardoor het voor iedereen mogelijk moet zijn om zijn of haar eigen Camino te lopen.”
“Maar mijn boodschap is wel: wees zoveel mogelijk jezelf, deel je verhaal en haal de kracht uit de groep. Verbinding is de energie die ontstaat tussen mensen wanneer ze zich gezien, gehoord en erkend voelen. Als je de klachten die je hebt kunt delen, verbaas je je er misschien over dat andere mensen hetzelfde ervaren. We zijn als mens geneigd om altijd maar door te razen. Maar nu staan de deelnemers even stil hij hun gevoel en bij hun klachten. En dat kan best wat opwekken; er was veel verdriet dat een plek heeft gekregen.”
René met één van de zeesterren die hij tijdens de tocht op een aantal plekken achterliet. “Kayleigh is vernoemd naar een ster. In het eerste jaar na haar overlijden heb ik de zeesterren gevuld met haar as.”
‘Er was veel verdriet dat een plek heeft gekregen'
Zeesterren en duiven
Tijdens het wandelen van de pelgrimstocht in Spanje reist René’s dochter Kayleigh letterlijk en figuurlijk met hem mee, zo vertelt hij tijdens zijn laatste 'vaarkunstje' voor de marine. Letterlijk, omdat hij as van haar in zeesterren heeft gedaan en die op enkele plekken op de route achterlaat. Figuurlijk, omdat hij tijdens de wandeling geregeld in contact komt met duiven. En die hebben een bijzondere betekenis voor hem.
“Op het moment dat mijn dochter kwam te overlijden, moesten we beneden in de portiekwoning wachten totdat de politie klaar was met het onderzoek. Toen kwam er een duif bij mij staan. Die zat mij zo aan te kijken dat ik dacht: 'het is net alsof mijn dochter in die duif zit'. Dat was heel apart. Sindsdien krijg ik altijd duiven op mijn pad die mij dan laten zien van: ‘pap, het gaat goed’. Tenminste, zo voelt dat voor mij.”
“Dat gebeurde ook tijdens de Camino. Op de laatste dag liepen we door het bos en op een gegeven moment zag ik drie duiven wegvliegen. Vervolgens kwamen ze elk half uur terug om te zeggen van: ‘je bent op de goede weg’. Toen er een duif op het plein bij de kathedraal (het eindpunt van de wandeling, red.) zat, wist ik genoeg.”
Duiven hebben een bijzondere betekenis voor René.
‘Er zit een krasje, maar die mag er zijn’
Dankbaar
Als René op zee verder reflecteert op de tocht, komt het woord 'dankbaar' in hem op. Dankbaar voor de bijzondere momenten die hij mocht meemaken, dankbaar voor de ontmoetingen met collega’s en dankbaar voor een stukje afsluiting.
“Voordat we naar het vliegveld gingen, zijn we bij een mis geweest. Daar heb ik mijn laatste zeester neergelegd. Als een stukje acceptie; het is goed zo. Kayleigh heeft weloverwogen zelf een besluit genomen om ermee te stoppen. Mijn verdriet over die beslissing gaat nooit over. Maar ik ben ervan overtuigd dat ik er weer volledig bovenop ben. Ja, natuurlijk, er zit een krasje. Dat mag er zijn en dat mag iedereen zien. 28 is veel te jong. Het belangrijkste is dat ik het nu kan accepteren. Maar het helemaal begrijpen, zal ik nooit.”
Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl (externe link, opent in een nieuw venster of tabblad) of telefonisch op 113 of 0800-0113.
Onderzoekster Iris Wierstra deed mee aan de pelgrimage om te onderzoeken op welke wijze zo’n tocht bijdraagt aan mentaal herstel.
Iris Wierstra, onderzoekster Veteraneninstituut
“Wat maakt dat een pelgrimstocht bijzonder is voor mensen? Wat brengt het ze, niet alleen op dat moment zelf, maar tevens een paar maanden later? Dat wilde ik eens goed in kaart brengen. Daarnaast: wat maakt het dat zo’n pelgrimage dingen teweegbrengt? Om iemands ervaring te begrijpen, moet je zelf deelnemen. Dus ben ik mee naar Spanje gegaan. Met een deel van de groep heb ik voorafgaand aan de tocht interviews afgenomen. Nu, twee weken na de tocht, spreek ik ze weer. In januari, zo’n drie, vier maanden later, wil ik ze nogmaals interviewen om te bekijken wat er nou bij ze beklijft.”
“Wat me tot nu toe is opgevallen, is dat veel mensen de Camino zien als een overgangsritueel. Als eerste kom je helemaal los van je alledaagse leven, van je beslommeringen en zorgen. Daarna kom je in een tussenfase, waarin ruimte is voor vertraging, verstilling en reflectie. De derde fase is een soort re-integratiefase. Als je weer terugkomt in je dagelijkse leven, wat behoud je dan van de tocht? Wat ik gezien heb, is dat veel mensen de pelgrimage gebruikt hebben om iets achter te willen laten of om terug en vooruit te kijken. Bij mijzelf heeft het ook tot bepaalde inzichten geleid. Dat is een mooie bijvangst.”
‘Veel mensen zien de Camino als een overgangsritueel’