kapitein Riemer Witteveen en Arno Marchand
Saab
Nederland tekent intentieverklaring met Zweden voor eigen Saab GlobalEye
Als toch wel een behoorlijke verrassing voor de buitenwacht tekende Defensie op 10 september een intentieverklaring met de Zweedse vliegtuigbouwer Saab voor de aanschaf van een GlobalEye. Een geavanceerd vliegend verkennings- en observatievliegtuig, waarmee Nederland op grote hoogte en afstand in de gaten kan houden wat er gebeurt op land, in de lucht en op zee. Nederland gaat het vliegtuig exploiteren in een pool met drie Zweedse GlobalEyes. De presentatie van het eerste daarZweedse toestel vond op 15 oktober plaats.
Nederland beschikt momenteel niet over een eigen vliegtuig zoals deze GlobalEye. Voor verkennings- en observatietaken maakt het onder meer gebruik van E-3A’s van de NAVO.
Nederland is niet uniek in de keuze voor dit specialistische toestel. Tijdens de meest recente NAVO-top in het Turkse Ankara maakt het bondgenootschap op 7 juli bekend dat het de vloot van E-3A Sentry’s op de Duitse vliegbasis Geilenkirchen vervangt door de GlobalEye. De elf NAVO-landen die samenwerken in de NATO Airborne Early Warning and Control Force (NAEW&CF) schaffen tien GlobalEyes aan.
De vervanging van de Boeing E-3A’s moet voor 2035 zijn afgerond, want dan mag de Sentry niet meer in het Europese luchtruim vliegen. Als een van deelnemers in de NAEW&CF was Nederland al betrokken bij de keuze voor, en dus bekend met het Zweedse alziende oog. Ook Frankrijk, Canada, natuurlijk Zweden en diverse andere landen over de wereld tekenden al (intentieverklaringen) voor de GlobalEye.
Nederland gaat bij de inzet van de GlobalEye nauw samenwerken met Zweden in een pool met drie Zweedse en één Nederlands vliegtuig.
...
‘Kiezen voor een Europees systeem en daarmee voor nauwere Europese samenwerking’
Maar nog voordat de NAVO haar eerste toestel krijgt, slaan Nederland en Zweden de handen ineen. De twee landen tekenen een intentieverklaring om samen vier toestellen aan te schaffen, bovenop de NAVO-vloot. Drie voor Zweden, één voor Nederland, waarvan de laatste in 2031 klaar moet zijn. Hiermee kiezen ook deze landen voor een Europees systeem en daarmee voor nauwere Europese samenwerking.
De GlobalEye is uitgerust met geavanceerde radarsystemen, sensoren en communicatieapparatuur. Daarmee kan het toestel grote gebieden tegelijkertijd bewaken en moeilijk waarneembare dreigingen opsporen. Denk aan drones en kruisraketten of het identificeren van radarinstallaties. Tegelijk kan het specifieke soorten inlichtingen vergaren. De verzamelde informatie wordt direct verwerkt en via datalink gedeeld met bijvoorbeeld vliegtuigen, schepen en eenheden op de grond. Die gebruiken de informatie voor analyses en het opbouwen van een actueel omgevingsbeeld. Ook kan het toestel als vliegend commandocentrum dienen.
15 oktober was een bijzondere dag voor Defensie en de Koninklijke Luchtmacht in het bijzonder. In Zweden rolde de eerste Saab GlobalEye de fabriek uit.
‘Van Breda en Den Haag tot Zweden, iedereen wil dit’
Zeggenschap
De ondertekening was begin vorige maand. Stafofficier luitenant-kolonel Bas, Air Command and Control planner bij Staf CLRS, legt uit hoe het zit: “De huidige AWACS-vloot en toekomstige GlobalEyes van de NAVO vallen onder het beheer en de besluitvorming van de NAVO. Over die toestellen hebben we als Nederland – als een van de elf landen – dus ten dele zeggenschap. Dankzij de bilaterale overeenkomst met Zweden heeft Nederland daarnaast straks een eigen GlobalEye, in te zetten naar eigen inzicht. Bovendien werken we zo met Zweden aan een gezamenlijke capaciteit op het gebied van Airborne Early Warning (AEW, red) en Intelligence, Surveillance, and Reconnaissance (ISR, red.).”
In de praktijk heeft Nederland straks 25 procent van de capaciteit van de vier toestellen tot zijn beschikking. Nederland en Zweden werken samen, in één pool vanuit Zweden. Bas: “Nederland heeft echt behoefte aan deze capaciteit. Ons Special Operations Command vraagt erom, de marine vraagt erom en zij zijn niet de enigen. Van Breda en Den Haag tot Zweden, iedereen wil dit.”
De GlobalEye is een vliegende samensmelting van veel sensoren die zo krachtig zijn dat ze kleine drones en zelfs periscopen van onderzeeboten op het wateroppervlak kunnen waarnemen.
Meer met minder
De basis van een Saab GlobalEye is een Canadese Bombardier Global 6500, een ultra-long-range zakenvliegtuig. In Zweden strippen ze het toestel volledig en bouwen ze het vervolgens weer op met moderne radars en sensoren. Het wordt daarmee een geavanceerd Europees product. Met de diverse radarsystemen aan boord kan een GlobalEye-toestel tegelijkertijd doelen in de lucht, op land en op zee in de gaten houden op een afstand van ruim 500 kilometer. De sensoren zijn zo krachtig dat ze kleine drones en zelfs periscopen op het wateroppervlak kunnen spotten. De GlobalEye kan tot wel twaalf uur lang in de lucht blijven.
Binnen is er plek voor veertien personen, al zal het toestel doorgaans opereren met vijf. Omdat een GlobalEye een hoge mate van autonomie en onbemenste systemen gebruikt, kan het type ten opzichte van een E-3 veel meer met veel minder mankracht.
Doordat de GlobalEye veel kleiner en lichter is dan de E-3 Sentry, is het bovendien mogelijk te opereren vanaf kleinere (burger)vliegvelden.
Een impressie van hoe de GlobalEye er van de binnenkant uitziet.
‘Met de GlobalEye halen we ruim dertig jaar aan techniek in’
Nauwkeuriger
Met de voortdurende dreiging aan de oostgrenzen van Europa, bieden geavanceerde toestellen als de GlobalEye cruciale capaciteit op het gebied van AEW en ISR, vertelt Bas: “Er is veel vraag naar dit soort vliegtuigen. Bijna 24/7 vliegt er nu wel ergens een AWACS. De GlobalEye is alleen veel nauwkeuriger en kan ook een gedetailleerd grondbeeld opbouwen en drones onderscheiden.”
Majoor Victor, specialist op het gebied van ISR, vult aan: “Ten opzichte van de huidige AWACS halen we met de GlobalEye ruim dertig jaar aan techniek in. De GlobalEye kan de lucht, het land en het water in kaart brengen en bewegingen nauwkeurig volgen. Met deze vliegtuigen kun je heel ver in het voorterrein kijken. Dat kan lastig zijn voor grondgeboden sensoren. Zeker met de moderne oorlogsvoering heb je te maken met laagvliegende en moeilijk te detecteren drones. Die vliegen doorgaans onder het bereik van een grondradar, maar een GlobalEye kan ze wél zien.”
De GlobalEye versterkt het luchtmachtteam van de F-35 en MQ-9. Bij de Zweedse luchtmacht doet het toestel dat met de JAS 39 Gripen.
Samenwerking van systemen
De GlobalEye is een belangrijke toevoeging aan de intelpositie van Nederland, legt Victor uit. “Als een vijand een luchtafweersysteem verplaatst, dan kun je dat met een GlobalEye goed in kaart brengen. Je weet dan waar de vijandelijke systemen staan. We kunnen met passieve sensoren ook kijken waar vijandelijke radarsystemen staan. Zo bouw je een compleet beeld op. De meerwaarde zit bovendien in de samenwerking; de GlobalEye, een F-35 en een MQ-9 werken fantastisch samen. De combinatie versterkt onze intelpositie enorm.”
Daarbij past de gezamenlijke aanschaf in de bredere ambitie om Europa defensief sterker en minder afhankelijk te maken. Daarmee versterken zowel Nederland als Zweden niet alleen hun eigen krijgsmacht, maar ook de Europese pijler binnen de NAVO.
Zweden heeft al langer ervaring met de EriEye-radar. Een eerdere versie is hier gemonteerd op Saab 340’s van de Zweedse luchtmacht.
Samenwerking in Zweden
Vanaf 2028 gaan er Nederlanders naar Zweden. Hoekerswever verwacht dat het in eerste instantie om drie personen gaat, maar dat er op den duur plaats is voor 25 voltijdfuncties. “De Zweden zitten nog maar kort bij de NAVO en hun manier van werken sluit nog niet altijd helemaal aan bij de NAVO-procedures. Wij kunnen ze hierbij goed ondersteunen. Ze zijn dan ook blij met de mensen die wij gaan sturen en de kennis die wij meebrengen. Dat is een bijkomend voordeel van onze samenwerking.”
Wachten op 2031, totdat het vierde GlobalEye-toestel klaar is hoeft niet, vertelt Victor: “Er is veel te doen en de druk is hoog. We gaan er eerder naartoe om ervoor te zorgen dat de Nederlanders een gespreid bedje aantreffen en we de ‘train the trainers’ al hebben afgerond. We kunnen de Nederlanders dan snel opleiden. Bovendien kopen we niet alleen dat ene toestel; we zijn eigenaar van 25 procent van de vlieguren van alle vier toestellen. Het is één pool van GlobalEyes en we kunnen vanaf 2028 dan ook al meteen meevliegen en leren.”