Wapenspreuk diep verankerd in Korps Mariniers

In een serie historische artikelen kijkt Alle Hens terug op markante gebeurtenissen en andere zaken van belang uit het maritiem-militaire verleden. In deze aflevering valt de eer ten beurt aan een bijzondere wapenspreuk: Qua Patet Orbis (‘Zo wijd de Wereld strekt’). Deze maand 80 jaar geleden werd het motto met een koninklijke machtiging toegevoegd aan het embleem van het Korps Mariniers. Koningin Wilhelmina toonde hiermee haar waardering voor het wereldwijde optreden van mariniers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Omdat Qua Patet Orbis bij uitstek past bij het wereldwijd inzetbare Korps Mariniers, gaf koningin Wilhelmina in 1946 toestemming om het persoonlijke motto van haar illustere familielid te gebruiken. Met gepaste trots wordt QPO vanaf die datum door de Nederlandse mariniers gevoerd. Een marinier moet overal ter wereld kunnen optreden. Of dat nu in de jungle, woestijn, bergen, poolgebieden of aan de kust is. QPO symboliseert dat er geen geografische grenzen zijn aan de inzet van het Korps.

Nederlandse mariniers hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog op verschillende plekken in de wereld gevochten. Een bijzonder detail: het Korps Mariniers kreeg na de oorlog de Militaire Willems-Orde voor zijn inzet tijdens de oorlog. De vaandelopschriften Rotterdam, Oost-Java en Javazee herinneren aan de 3 belangrijkste strijdtonelen.

De verdediging van Rotterdam (mei 1940)

Dit is misschien wel het bekendste hoofdstuk uit de geschiedenis van het Korps Mariniers in de Tweede Wereldoorlog. Op 10 mei 1940 viel Duitsland Nederland binnen en landden Duitse watervliegtuigen en parachutisten bij diverse bruggen in Rotterdam. Ongeveer 450 mariniers kregen de opdracht de Duitsers die de Willemsbrug waren overgestoken aan te grijpen en de omgeving te verdedigen. Een deel van hen was zelfs nog in opleiding. Zij vochten meerdere dagen tegen Duitse parachutisten en andere Duitse troepen. Andere bruggen in Rotterdam werden fel verdedigd door landmachteenheden. Op een gegeven moment gingen de mariniers zelfs in de tegenaanval, zij het tegen zware verliezen. Zij hielden stand tegenover de Duitse troepen, terwijl de rest van Nederland steeds verder onder Duitse controle kwam. De hardnekkige weerstand van de mariniers en het feite dat zij lange donkere jassen droegen leverden hen de bijnaam 'Zwarte Duivels' op. Uiteindelijk maakte het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 en de daarop volgende capitulatie een einde aan hun verzet.

Strijd tegen Japan op Java (1942)

Toen Japan in december 1941 de oorlog uitbreidde naar Zuidoost-Azië, kwamen Nederlandse mariniers in Nederlands-Indië in actie. Zij waren in en rond Soerabaja gestationeerd. Aan hen de taak om marinebases en belangrijke installaties te verdedigen. Ook dienden zij samen met het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) te proberen om Japanse troepen tegen te houden. Terwijl sommige eenheden de wijk namen om aan de overweldigende Japanse troepenmacht te ontsnappen, werd in maart 1942 een marinebataljon gevormd uit de achtergebleven mariniers en ander marinepersoneel. Dit bataljon vocht onder andere bij Ngandjuk en Kertosono. De strijd was inderdaad zeer ongelijk en op 19 maart 1942 gaf het marinebataljon zich over. Veel mariniers en marinemensen werden krijgsgevangen gemaakt.

Slag in de Javazee (27 februari 1942)

Ook mariniers die aan boord van Nederlandse oorlogsschepen waren ingedeeld, namen deel aan de strijd. Op 27 februari 1942 vond de Slag in de Javazee plaats. De Nederlandse schout-bij-nacht Karel Doorman leidde een geallieerd eskader bestaande uit Nederlandse, Britse, Amerikaanse en Australische schepen en ging de strijd aan met de Japanse invasievloot. Mariniers waren als detachementen op verschillende marineschepen aanwezig, maar hadden geen invloed op de uitkomst van de Slag in de Javazee. De geallieerde vloot werd verslagen, waarbij onder andere de Nederlandse lichte kruisers Hr.Ms. De Ruyter (foto) en Hr.Ms. Java en de torpedobootjager Hr.Ms. Kortenaer verloren gingen.

Mariniers in Amerika (1943 – 1945)

Gedurende de oorlog werden plannen gesmeed om Nederlands-Indië terug te veroveren op Japan. De nieuw opgerichte Mariniersbrigade zou daar een belangrijke rol bij moeten spelen. Vanaf oktober 1943 ondergingen Nederlandse mariniers hun opleiding in Camp Lejeune in de Amerikaanse staat North Carolina. Het United States Marine Corps verzorgde trainingen op het gebied van amfibische oorlogsvoering, gevechten op het land en samenwerking met andere geallieerde eenheden. Doordat Japan capituleerde op 15 augustus 1945, kwam het niet tot daadwerkelijke inzet tegen Japan.

Bevrijding van Europa (1944 – 1945)

Een groep van ongeveer 102 in Amerika opgeleide mariniers maakte in 1944 de oversteek van Amerika naar Europa. Zij werden toegevoegd aan de Prinses Irene Brigade. Deze eenheid landde op 6 augustus 1944 in Normandië en nam deel aan de opmars door Frankrijk, België en Zuid-Nederland. In april 1945 keerden deze mariniers terug naar Amerika om zich weer bij de Mariniersbrigade aan te sluiten.

Wat gebeurde er daarna?

Toen Japan capituleerde kwam Nederlands-Indië niet zonder slag of stoot weer onder Nederlandse controle. Op 17 augustus 1945 riep Indonesië de onafhankelijkheid uit. De Mariniersbrigade werd vervolgens naar Nederlands-Indië gestuurd. In 1947 en 1948 namen Nederlandse mariniers deel aan de zogenoemde Politionele Acties tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. De mariniers voerden onder andere amfibische landingen uit en vochten tegen Indonesische republikeinse strijdkrachten. Dit gebeurde weliswaar na de Tweede Wereldoorlog, maar vloeide wel voort uit de oorlog in Azië.