Vraag en antwoord

Minimale vlieghoogten vindt u op de pagina Geluidhoeveelheid en vlieghoogten.

Vlieghoogten in het kort:

• helikopters 150 feet (45 meter boven de grond), met beperkingen bij het overvliegen van hoge gebouwen, mensenmassa’s en bebouwing;
• militaire jachtvliegtuigen en transportvliegtuigen niet lager dan 1.200 feet (365 meter boven de grond);
• militaire helikopters in de helikopterlaagvlieggebieden, zo laag als mogelijk.

Defensie oefent het hele jaar door in het hele land met militaire luchtvaartuigen. Deze vliegen vaste routes. Alleen vluchten via andere locaties worden op deze pagina vermeld. Het is dus goed mogelijk dat het vliegtuig dat of de helikopter die u hoort een vaste route vliegt die niet op deze pagina staat.

Heeft u vragen over vliegbewegingen? Neem dan contact op met de vliegbasis in uw omgeving. Kijk op de de contactpagina van de luchtmacht en klik op de locatie-pointer op de kaart, dan verschijnt adres en telefoonnummer. Hier kunt u geen klacht indienen, gebruik daarvoor het formulier op het meldportaal vliegverkeer Koninklijke Luchtmacht.

Lokale media melden welke oefeningen met militaire vliegtuigen en helikopters in uw omgeving plaatsvinden. Ook gemeenten en belangengroepen zijn geïnformeerd over komende oefeningen. Dit gebeurt niet als er 1 of 2 vliegtuigen of helikopters in de oefen- en/of laagvlieggebieden vliegen. Wel twitteren de vliegbases regelmatig wanneer er bijzondere vluchten zijn.

Gevechtsvliegtuigen oefenen al veel in het buitenland. Nederlandse F-35-gevechtsvliegtuigen doen jaarlijks mee aan grote oefeningen in Europa, Canada en de Verenigde Staten. Maar het is niet mogelijk om alle trainingen in het buitenland te doen. Bijvoorbeeld omdat vliegers moeten oefenen met Nederlandse grondeenheden. En ze moeten vertrouwd zijn met het vliegen boven het nationale grondgebied, voor het geval dat inzet binnen de Nederlandse grenzen nodig is. Wilt u meer weten? Kijk dan op de pagina Luchtmachtoefeningen.

Militaire vliegtuigen mogen na 24.00 uur alleen vliegen met een ontheffing van de Militaire Luchtvaart Autoriteit. Het komt niet vaak voor, maar wilt u vooraf weten wanneer dat gebeurt? Kijk dan op de pagina Vliegbewegingen.

’s Nachts vliegen ook andere luchtvaartuigen dan die van de luchtmacht. Op sommige vliegbases zijn namelijk ambulance- en politiehelikopters gestationeerd. Of u hoort een transplantatievliegtuig, dat met spoed donororganen naar een ziekenhuis brengt.

Laagvliegende helikopters kunnen trillingen en lage tonen veroorzaken, het zogenoemde rattle noise. Met name een Chinook-transporthelikopter brengt lage tonen voort. En die lage tonen worden beter doorgelaten door ramen en wanden dan de hoge tonen van een vliegtuig.

Rattle noise is rammelend geluid in een woning veroorzaakt door trillingen of geluid met lage tonen. Letterlijk vertaald betekent rattle noise: geluid veroorzaakt door rammelen. Geluid dus dat ontstaat wanneer meubilair in beweging komt of servies trilt. En waardoor ramen rammelen en deuren klapperen.

De luchtmacht is altijd en overal inzetbaar. Daarom moeten vliegers altijd blijven oefenen. ‘s Zomers ziet en hoort u de vliegtuigen en helikopters wel vaker dan ‘s winters. Want er is goed vliegzicht nodig om te trainen, bijvoorbeeld bij het laagvliegen. En het valt u waarschijnlijk meer op omdat u in de zomer meer buiten bent.

Als u een vliegtuigje in een soort duikvlucht of kurkentrekkerbeweging ziet, oefent de aankomende vlieger ‘aerobatic manoeuvres’. Zo worden de leerling-vliegers voorbereid op het vliegen in een F-16. Instructeurs gebruiken deze manoeuvres ook om te testen hoe leerling-vliegers onder hoge druk presteren, hoe ze reageren op G-krachten en of ze luchtziek worden. Maar ook de prestaties van het vliegtuig worden zo verkend.

Vliegers moeten boven land én zee kunnen vliegen. Maar ze vliegen vaker boven land omdat ze ‘lijnkenmerken’ en ‘referentiepunten’ nodig hebben voor hun oefeningen. Die heb je boven zee niet. Een scheiding tussen land en zee, zoals de kustlijn, is daarentegen een duidelijk lijnkenmerk dat gebruikt wordt.

Oefeningen met militaire luchtvaartuigen vinden altijd plaats op vaste routes en gebieden boven Nederland. Alleen met een tijdelijke ontheffing mag op andere locaties worden gevlogen. Die locaties staan op de pagina Vliegbewegingen.

Vaste routes in het kort:

• F-16’s en F-35's vliegen van en naar de vliegbases Leeuwarden en Volkel (richting de oefengebieden boven Nederland en de Noordzee);
• F-16’s en F-35's maken gebruik van 2 laagvliegroutes in Noord-Nederland;
• F-16’s en F-35's oefenen op de Vliehors Range, dat is het meest westelijke deel van Vlieland;
• helikopters oefenen in helikopterlaagvlieggebieden en rond Vliegbasis Gilze-Rijen en Maritiem Vliegkamp De Kooy;
• transportvliegtuigen vliegen vanaf Vliegbasis Eindhoven.

Ondanks dat Defensie ernaar streeft bij militaire vluchten niet meer geluid te maken dan strikt nodig, kunt u toch geluidsoverlast ervaren. Wilt u de geluidsoverlast melden? Dat kan via de pagina Klacht geluidsoverlast vliegtuig of helikopter.

Door laag te vliegen is de kans kleiner dat je wordt beschoten. Daarom oefenen militaire helikopters op lage hoogte, bijvoorbeeld achter een rij bomen, een heuvel of een gebouw. Dat oefenen gebeurt bijna elke dag in Nederland. Op deze pagina leest u meer over laagvliegen door helikopters.

Helikopterbemanningen moeten veel ervaring opdoen in het laagvliegen. Zo kunnen ze bij echte inzet zichzelf en andere militairen aan boord beschermen en hun missie uitvoeren. Laagvliegen is dus van levensbelang.

Video: waarom helikopters laagvliegen.

• Militaire helikopters mogen in Nederland niet lager vliegen dan 45 meter boven de grond (150 voet). Tijdens de route van een vliegbasis naar een oefenlocatie wisselen vliegers verschillende vlieghoogtes af.
• In laagvlieggebieden en bij operationele inzet mogen militaire helikopters wel lager vliegen: zo laag als nodig is om hun opdracht uit te voeren.
• Helikopters mogen overal landen als ze toestemming hebben van de grondeigenaar. Normaal gesproken landen zij onderweg niet; en ze houden zoveel mogelijk rekening  met de omgeving.

De regels voor hoe laag militaire en civiele helikopters mogen vliegen staan in de Regeling VFR-nachtvluchten en minimum vlieghoogten voor militaire luchtvaartuigen.

Helikopters kunnen dag en nacht worden ingezet. Daarom oefent Defensie het laagvliegen overdag en ’s avonds.

De helikopters mogen van maandag tot en met donderdag tot 00:00 uur ’s nachts oefenen. En op vrijdag tot 17:00 uur.

Avondvliegen gebeurt meestal in de winterperiode omdat het dan eerder donker is. De bemanning vliegt dan vaak zonder verlichting en traint het gebruik van nachtzichtapparatuur.

Boven Nederland vliegen de helikopters in speciaal aangewezen laagvlieggebieden, maar ook daarbuiten. De vluchten worden zoveel mogelijk over het land verspreid.

De meeste vliegroutes zijn vooraf niet bekend. Waar de helikopters vliegen hangt bijvoorbeeld af van weersomstandigheden, een zwerm vogels of ander vliegverkeer.

Het laagvliegen wordt ook regelmatig getraind in het buitenland. En helikopterbemanningen maken veel vlieguren in een simulator, vooral voor het oefenen van (nood)procedures en het trainen van lastig na te bootsen situaties.

Grote helikopteroefeningen in Nederland of helikoptervluchten die afwijken van het normale, vindt u op de pagina Vliegbewegingen. Bijzondere vliegbewegingen deelt de luchtmacht ook op X (@dhcluchtmacht).

Mensen die onder of in de buurt van laagvliegroutes en -gebieden wonen kunnen overlast ervaren van het geluid. Met wetten en regelgeving is vastgelegd hoeveel geluid dat mag zijn. Voor elke vliegbasis is bijvoorbeeld vastgelegd hoeveel geluid in een jaar mag worden gemaakt.

Bij het bouwen van nieuwe woningen en bij de hoogte van nieuwe gebouwen houden gemeenten en provincies rekening met de hoeveelheid geluid in een gebied. Bestaande woningen en andere geluidsgevoelige gebouwen binnen een bepaald gebied rond een vliegbasis hebben geluidswerende voorzieningen gekregen. Rond Vliegbasis Gilze-Rijen wordt ook onderzoek gedaan naar geluid door trillingen.

Video: Geluidsbelasting rond vliegbases.

Als u een klacht wilt indienen of een schade melden kan dat via het meldportaal vliegverkeer Koninklijke Luchtmacht.

Wilt u liever telefonisch een klacht indienen? Dan kunt u uw klacht inspreken op een automatische telefoonbeantwoorder via het gratis nummer 0800-022 60 33.

In het donker oefenen vliegers met nachtzichtapparatuur. Dat zijn helderheidsversterkers, waarmee ze alles in groentinten zien. Dat moeten vliegers oefenen, om op een missie hun taken goed te kunnen uitvoeren. Want een missie vindt vaak ’s avonds of ‘s nachts plaats. Lees meer op de pagina Luchtmachtoefeningen.

De bemanning van de C-130 Hercules traint soms in het laag en snel landen. Deze manier van vliegen is nodig om personeel en materieel in gebieden met vijandelijke dreiging te krijgen. Om dreiging vanaf de grond te vermijden kan de gezagvoerder vanaf grote hoogte snel dalen en landen. En het kan nodig zijn om buiten het radarbeeld van de vijand te blijven en daarom op lage hoogte een landingsbaan te naderen. Veiligheid staat altijd voorop, niet alleen voor de bemanning en inzittenden, maar zeker ook voor de omgeving. Tijdens de vlucht houdt de bemanning van de C-130 zich aan alle luchtvaartregels en neemt geen risico bij dit soort naderingsoefeningen.

Defensie leidt aankomende vliegers op met het lesvliegtuig Pilatus PC-7. 2 van de in totaal 3 oefengebieden voor dit toestel liggen in Zeeland: in de omgeving van Walcheren, Tholen, Oosterschelde, Zuid-Beveland en het oosten van Zeeuws-Vlaanderen. Het andere oefengebied ligt in Brabant. Maar ook elders in Nederland kunt u een opleidingsvliegtuig zien. Want een vlieger in opleiding moet ook leren navigeren in een druk luchtruim, bijvoorbeeld rond Amsterdam of Rotterdam.

Awacs-vliegtuigen zijn gestationeerd op de NAVO-basis Geilenkirchen in Duitsland. Maar soms zijn ze te zien op Nederlandse vliegbases. Dan oefenen ze in ‘touch and go’ (landing met directe doorstart). Deze spreiding gebeurt uit geluidsoverwegingen en voor de getraindheid en het bekend raken met procedures op andere vliegbases.

Een vlieger wijkt soms af van een voorgeschreven route als er iets onverwachts gebeurt, bijvoorbeeld bij slecht weer. Dit wordt direct gemeld aan het coördinatiecentrum van de betreffende vliegbasis. Die doet vervolgens onderzoek naar de reden. Maakt u zich zorgen en wilt u meer weten? Kijk voor informatie en contactgegevens op de pagina Klacht geluidsoverlast vliegtuig of helikopter.