De helmen gaan op en het klimharnas aan. De bedoeling van de dag wordt duidelijk: werken op hoogte. Dit keer geen uitdagingen in het ziekenhuis, maar 'ergens' op een speciale locatie in Nederland. Een groep van bijna 20 zorgprofessionals laat zich 8 weken onderdompelen in de groene wereld van Defensie. Wat houdt dat in, en waar doen ze het voor?
Leestijd: 9 minuten.
In dit artikel krijg je een idee van de opleiding voor civiel militair personeel, specifiek chirurgische teams. Maar… we geven niet alles prijs. Zo blijft het voor toekomstige deelnemers een verrassing, en kunnen ook zij fysiek en mentaal hun grenzen verleggen. De controle is even uit handen.
Het team ontstaat
Als de instructies worden gegeven, komen de eerste uitingen van stress aan de oppervlakte: de een trekt nog even zijn uniform recht, de ander praat plotsklaps vrolijker, is stiller, of kijkt juist verwachtingsvol naar de instructeur. Als de activiteit begint, sprinten de eersten naar voren; je kan het maar gedaan hebben.
Even later klinken de eerste kreten, “Haha, cool!” en “Supervet!”. Bij anderen komt er meteen al een grens in zicht, trillend op de benen en vertroebeld door de tranen. Dan blijkt de coachende kracht van de sportinstructeurs: zij zorgen dat iedereen doorgaat waar ze anders zouden stoppen. Ook de deelnemers steken elkaar de helpende hand toe. Het individu groeit en het team wordt gesmeed.
Dat merk je halverwege de ochtend al. Blikken worden zelfverzekerder en de tred waarmee ze lopen ook. Achteraf delen ze hun momenten; “wát, ik heb het gewoon gedaan!” Een van de chirurgen laat weten dat iemand op zijn hand ging staan. Met een waarschuwende lach: “Pas op hè, zijn dure handjes.” Het typeert de band die in deze tweede week al duidelijk ontstaat.
Je leert veel over Defensie
Een week eerder reisden ze in hun spijkerbroek af naar het kledingbedrijf van Defensie in Soesterberg. Ook Pieter Joosse, 46 jaar en traumachirurg binnen de Noordwest Ziekenhuisgroep in Noord-Holland.
Pieter heeft naast het leidinggeven, ook het Defensiejargon al snel in het snotje.
Pieter: “Nu liep ik ineens met een enorme paklijst en 2 grote winkelwagens vol spullen”, doelend op zijn nieuwe kleding en uitrusting. “Daarna betrokken we onze legering”, vertelt hij. Er verschijnt een lach omdat hij doorheeft dat het Defensiejargon er al insluipt.
"Die eerste dagen was het best primitief, echt als een uitzending. Ik had niet gedacht dat het zo militair zou zijn. Maar de fysieke belasting valt me mee; intensief is het wel. Tussen de praktijkoefeningen door heb je theorielessen over van alles: wapens, onderhoud, militaire regels, radio’s, en oriëntatie en kompasgebruik.
Het individu groeit en het team wordt sterker.
De opleiding zit wel echt goed in elkaar. Je komt telkens een stapje verder en leert veel over Defensie. Omgangsvormen, organiseren, logistiek, je aan kunnen passen. Erg nuttig denk ik, want als chirurg krijg je automatisch een hoge rang. En dan moet je wel weten hoe het allemaal werkt.”
Dat besef leeft breed onder de zorgprofessionals, blijkt uit de onderlinge gesprekken. Ook dat zij tijdens een uitzending mogelijk een luxepositie hebben, op het kamp met airco-gekoelde werkplekken. Niet voor niets, want als gewonde militair wil je goede zorg krijgen.
Goed om te weten. Welke levensreddende handelingen kan een militair in het veld uitvoeren?
Niet veel later gaat het over het eten van de vorige avond. Door sommigen deels achterovergedrukt als lunch voor vandaag. Anderen vinden elkaar in hun passie voor motorrijden en de risico’s én vrijheid die dat met zich meebrengt.
Je gaat jezelf tegenkomen
Het kenmerkt een beetje de mentaliteit die je volgens Maud Jaspers moet hebben. De 26-jarige werkt als operatieassistent in het Maastricht UMC+. “Een bepaald karakter helpt, en je moet niet bang zijn om buiten onder een zeiltje te slapen. Qua fysiek? Als je een beetje sportief bent kan je het wel aan.”
Eerste keer dat Maud haar baret in handen heeft, bij het kledingbedrijf van Defensie.
Dat is iets wat vrijwel iedereen aangeeft. Het is soms echt heel pittig, maar met een goede voorbereiding is het fysiek te doen. Vooral bij het mentale kom je jezelf tegen.
En dat is precies de bedoeling legt een instructeur uit. Hij is een van de 3 instructeurs die de deelnemers ‘in een groen sausje dipt’ naar militairen. “De bedoeling hier is dat mensen zichzelf tegenkomen. We accentueren de sterke punten, en werken aan de minder sterke.”
Collega’s en thuisfront doen mee
Pieter is op dat moment alweer omhooggeklommen. Tussen de bomen heeft hij even een moment rust. Hij denkt aan zijn collega’s in Alkmaar. “Voor hen betekent mijn avontuur een stap harder lopen”, vertelt hij. “Zij vangen het op als ik voor Defensie moet oefenen, of op uitzending ga. We hebben mijn deelname daarom goed besproken in ons ziekenhuis. Je kiest met elkaar voor een langjarige verbintenis.”
Met verrekijker en kaart bij de hand naar het volgende punt.
Dat geldt zeker ook voor het thuisfront, vertelt Jesper Stegeman. De 30-jarige ic-verpleegkundige: “Ik ben hier continu intensief bezig. Maar thuis zit mijn vriendin zich al 2 weken af te vragen wat er allemaal gebeurt.” Tijdens uitzendingen geldt dat ook. Dit besef komt tijdens een bezinningsmoment, een vast onderdeel van de opleiding. De hele groep vindt het indrukwekkend. Doeltreffend ook, en goed om na zulke intensieve dagen even tijd te hebben voor bewustwording.
Het brengt de deelnemers even bij een ander gevoel. Net als een bezoek aan de Amerikaanse militaire begraafplaats Margraten.
De groep luistert naar indrukwekkende verhalen op de Amerikaanse begraafplaats in Margraten.
Daar sta je dan, tussen de schoolbussen met scholieren. In je uniform, bij de laatste rustplaats van gesneuvelde militairen. Duizenden graven. Met evenzoveel verhalen uit de Tweede Wereldoorlog, zoals over een schot dat per ongeluk een kameraad raakte. De gedachte gaat snel terug naar de les wapenonderhoud en hoe secuur dat komt. Hoewel de deelnemers vanuit hun functie niet snel zullen deelnemen aan gevechten, leren ze wel omgaan met een Glock-pistool. Om zichzelf te kunnen verdedigen.
Denken en handelen als een militair
Jesper: “Ik heb een bak respect voor mensen die echt vooraan staan, en misschien jouw patiënt worden.” Door de hele opleiding heen leren de deelnemers daarom de militaire wereld kennen. Een compleet ander werkveld. Een soldaat die op jouw operatietafel komt, hoe is die daar terechtgekomen? Waarschijnlijk niet met de ambulance, maar misschien wel weggesleurd uit een kogelregen, op een brancard de berg afgebracht, en hobbelend in een jeep verder vervoerd.
Als ze zelf oefenen om een gewonde op een brancard te hijsen en door het bos te verplaatsen, wordt snel zichtbaar dat het zorgprofessionals zijn. Met de verwondingen weten ze wel raad. De uitdaging zit in het groene deel, het militaire.
Wapenonderhoud; doekjes, borsteltjes en olie komen te voorschijn.
Wat duidelijk naar voren komt, is het leiderschap van Pieter. Hij geeft opdracht om te wisselen van brancarddragers. Als er een aangeeft het wel langer vol te houden, is hij resoluut. “Nee, net als bij reanimeren. Wissel is wissel.”
De instructeurs zijn tevreden. Ze leren de groep denken op de manier van gevechtsleiding. Heb je een keuze gemaakt? Dan ga je door en los je probleem voor probleem op. Je hebt namelijk geen tijd om uitgebreide plannen te maken, je hebt slechts seconden.
8 volle weken eindigen in Caribisch gebied
Waar de eerste 2 weken een snelle kennismaking met het groene zijn, vullen de weken daarna zich met meer theorielessen, grensverleggende activiteiten, sporten, schietlessen en bezoeken aan militaire eenheden. Ook worden al voorbereidingen getroffen voor het laatste deel van het avontuur.
Het belang van teamwork wordt op vele manieren zichtbaar.
Als afsluiting van de opleiding vertrekt de groep naar het Caribisch gebied. Daar komt alles wat ze geleerd hebben samen in een eindoefening. “In het Caribisch gebied simuleren we een uitzending", leg de instructeur uit. "We doen het daar omdat warmte de grootste invloed heeft op je werk. Hoe reageer je daarop? Net als in een uitzendgebied leer je over de lokale bevolking, de flora en de fauna.”
Veel kennis doe je ook op tijdens theorielessen.
Klaar voor inzet
Terug in Nederland is daar het moment van de certificaat-uitreiking. Ze leefden er met z’n allen 8 weken naartoe. Nu krijgen ze hun certificaat, worden ze bevorderd tot de militaire rang die bij hun functie hoort en worden ze beëdigd. Bij dat laatste beloven ze trouw aan de koning, gehoorzaamheid aan de wetten en onderwerping aan de krijgstucht.
Er staat een nieuwe groep militair medisch personeel. Ze willen zich breder inzetten voor vrede en veiligheid. En ze staan er klaar voor.
Is dit avontuurlijke iets voor jou?
Werk jij zelf binnen een chirurgisch team? En wil je jezelf verbreden binnen je vakgebied, en je kennis en kunde inzetten binnen de krijgsmacht? Op de pagina Samenwerking Defensie en civiele ziekenhuizen lees je meer informatie, ook over hoe je je kunt aanmelden.
Chirurgische teams bij Defensie bestaan uit chirurgen, anesthesiologen, anesthesiemedewerkers, operatieassistenten, IC-verpleegkundigen, SEH-verpleegkundigen, intensivisten en medische beeldvorming- en bestralingsdeskundigen.
Korte terugblik door:
Jesper Stegeman, IC-verpleegkundige binnen UMC Utrecht.
“Achteraf was het ‘maar’ 8 weken. Het is voorbij voor je er erg in hebt. Bijzonder als ik weer terugdenk aan de certificaat-uitreiking. Dat was echt een soort eer om daar met elkaar te mogen staan. Zeker met zo’n ceremoniële invulling. Eerst ben je vooral bezig met ‘zet ik wel het goede pasje op het juiste moment’.
Wat ik uit de opleiding meeneem is enerzijds inzicht in mezelf: fysiek, mentaal, hoe reageer je, hoe ga je er mee om? Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat ben je bezig, nog los van de dagen in het veld. Het is een vol programma. De instructeurs lieten al weten: iedereen komt zichzelf tegen en leert zichzelf kennen. Hoogte ging me goed af; lastig voor mij bleek omgaan met water, en met onverwachte omstandigheden.
Je krijgt lessen over de spanningen in de wereld en wat dat voor ons kan betekenen. Verder heb ik geleerd hoe de krijgsmacht draait, en hoe ik daar mijn steentje aan kan bijdragen. Je brengt een stukje van jouw kennis naar ‘het groene’.
Eigenlijk gun ik het iedereen die een beroep heeft als het onze. Het is een heel ander type hulp waar je mee te maken hebt. De vraag is niet: hoe lever ik de beste zorg, maar heb ik wel plek, spullen en een veilige omgeving om die zorg te leveren?”
Maud Jaspers, operatieassistent binnen Maastricht UMC+.
"Je komt in een hele andere wereld terecht dan in het ziekenhuis. Daar ging ik ook voor, de uitdaging. Ik was onder de indruk van hoeveel je echt tot militair wordt opgeleid, en wat dat militair zijn allemaal inhoudt. Het vraagt creativiteit wanneer niet alles voorhanden is.
Een bepaald karakter helpt wel als je hieraan begint. Je moet ervoor open staan en het militaire kunnen toelaten.
Voor m’n ouders was het ook even wennen dat ik op deze manier reservist werd. Die vroegen meteen: waarom wil je dat? Niemand ziet zijn dochter graag naar een uitzendgebied gaan. Nu, na wat meer gesprekken zijn ze alleen maar trots.
Wat ik uit de opleiding heb meegenomen? Nou, als er iets spannends is, hoe pak je die spanning aan. Hoe ga je daarmee om. Wat ik daarin geleerd heb, kan ik altijd opnieuw gebruiken.
Ik vind het superfijn dat ik als militair hopelijk heel veel andere mensen kan helpen. Op momenten dat het heel hard nodig is. Ik zou iedereen aanraden er zeker voor te gaan.”
Pieter Joose, traumachirurg binnen Noordwest Ziekenhuisgroep in Noord-Holland.
“In het begin was iedere dag een verrassing, dat maakt het heel bijzonder en intensief.
Vakinhoudelijk leer je vooral hoe het er in de groene wereld aan toe gaat. Hoe de geneeskundige keten werkt, de afvoer van gewonden, wat militairen aan EHBO-vaardigheden leren binnen de Zelf Hulp Kameraden Hulp.
Maar je leert ook de cultuur van het leger; allemaal heel vriendelijk. Militairen zijn getraind in het omkijken naar, en oog hebben voor elkaar. Elkaar helpen, en elkaar ook controleren. En zeker ook kameraadschap. Dat had ik niet zo verwacht, maar heb ik wel duidelijk ervaren. Wat ik verder heb meegenomen zijn teamvorming, leiderschap en onbekende dingen als oriëntatie en bivak.
Alles kwam samen in de eindoefening in het Caribisch gebied. Klimmen, duiken, schieten. Ineens lag je met niks tussen de cactussen. In de klamme hitte.
Bij het kleden de eerste week in Soesterberg werd gevraagd: wat kom je halen, wat kom je brengen? In een eindgesprek op Aruba kwamen de instructeurs daar op terug. Een van de dingen voor mij: leiderschapsstijlen. Samenwerken en leiding geven kun je goed leren bij Defensie, dat daarvoor trainingen en cursussen biedt. Didactisch heb ik al veel geleerd van het kader: binnen een groep uitleggen, aandacht vasthouden, controlevragen stellen. Zij zijn echt professionals, niet voor niets instructeurs.
Wat mij trekt in het werk bij Defensie is ook de afwisseling, het avontuur en de uitzendingen. Voor het thuisfront betekent het wel dat je vaker afwezig bent. En de gedachte blijft: wat gaat er in de toekomst van ons gevraagd worden?”
Kolonel-vliegerarts Saskia Meerhoff, commandant van Instituut samenwerking Defensie en Relatieziekenhuizen.
“Als chirurgisch team ben je breed inzetbaar, in plaats van specialistisch. Je richt je niet alleen op bijvoorbeeld knieoperaties, maar moet van alle markten thuis zijn. Op dat breed inzetbare wordt je voorbereid. Je loopt bijvoorbeeld mee met een neurochirurg in een academisch ziekenhuis.
Het thuisfront moet er wel achter staan. De ervaring is dat iemand heel gelukkig thuiskomt na militaire oefeningen. Maar het thuisfront moet ook weten dat je onder moeilijke omstandigheden ingezet kan worden. En ook voor meerdere maanden. Uiteraard is er ook voor het thuisfront goede begeleiding vanuit Defensie.
Wat we bieden is een bewezen concept. We hebben al veel inzetten en uitzendingen gehad. Waar die inzet wordt gevraagd, is sterk afhankelijk van politieke keuzes. De nadruk ligt nu duidelijk op de eerste hoofdtaak van Defensie: het verdedigen van ons eigen grondgebied en dat van bondgenoten. In zo’n scenario heeft Defensie best veel capaciteit nodig. Dan gaat het al snel om tientallen chirurgische teams.
Vanuit de relatieziekenhuizen horen we dat veel deelnemers kiezen voor het avontuur, het af en toe ‘buiten spelen’. Mensen worden enthousiast van het samen oefenen, de handen uit de mouwen steken en andere mensen ontmoeten. Het is een super-waardevolle toevoeging op de ziekenhuispraktijk.”
Meer weten?
Meer informatie vind je op de pagina Opleiding tot IDR-militair.