Dagorder: Aanpassen om te winnen

De oorlog van Rusland in Oekraïne is halverwege het vijfde jaar. In het Midden-Oosten spelen diverse conflicten. Hier in Nederland hebben we elke dag te maken met cyberaanvallen, spionage en nepnieuws. De machtsverhoudingen veranderen. Steeds meer landen gebruiken openlijk militaire macht om te krijgen wat ze willen. Rusland maakt zich klaar voor een mogelijke strijd met de NAVO. We willen voorkomen dat het oorlog wordt. Daarom moeten wij zo sterk zijn, dat niemand oorlog met ons opzoekt. Maar het is niet ondenkbaar dat dit toch gebeurt. Naast het risico op een oorlog, verandert de manier waarop wordt gevochten nu ongekend snel. We moeten ons dus sneller dan ooit kunnen aanpassen. Observeren, aanpassen én toepassen, sneller dan de vijand: dat is onze sleutel tot succes.

We zetten goede stappen, elke dag weer. We gebruiken wat we hebben geleerd uit de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten. Een goed voorbeeld daarvan is de landmachtoefening Fighter Lion, waarbij we oefenen met ondergrondse ziekenhuizen, dreiging van drones en 3d-printcontainers in het veld. Of de nieuwe werkwijze van de marine met drones op het water, onder het water en boven water die allemaal als één systeem samenwerken dankzij AI.

Ook zetten we grote stappen in het space- en cyber-domein. We hebben een Nederlands Joint Force Command opgericht en hebben nu een plan voor de hele krijgsmacht om Nederland en onze NAVO-bondgenoten te beschermen. We oefenen onze plannen iedere dag, steeds realistischer en groter. Dit doen we allemaal terwijl de normale taken en operaties doorgaan, hier in Nederland en wereldwijd. Alle defensieonderdelen leveren elke dag een onmisbare bijdrage aan onze gezamenlijke veiligheid. Ik zie dit en ben trots op jullie inzet.

We zijn dus goed op weg, maar we moeten ook nog een grote stap zetten. Oekraïne en Rusland schakelen 80 tot 90% van alle doelen op dit moment uit met drones. Doordat kunstmatige intelligentie steeds beter wordt, zijn drones op korte én lange afstand steeds dodelijker. De tijd tussen het zien van een doelwit en het uitschakelen ervan wordt steeds korter; de sensor-to-shooter cyclus is nu korter dan ooit. En het gevechtsveld is transparanter dan ooit. Door data van drones, sensoren en satellieten is iedereen overal en altijd zichtbaar. Alle beweging valt op: manoeuvreren, aanvallen en bevoorraden wordt dus moeilijker. Binnen deze transparante wereld moeten wij onze slagkracht versterken. Daarom willen we over vijf jaar meer dan de helft van onze operationele effecten bereiken met onbemenste systemen – met duidelijke ethisch-juridische kaders. Ook moeten we onszelf beter kunnen beschermen tegen vijandelijke drones. Deze opgave is nooit ‘af’. We moeten ons continu blijven aanpassen. 

De manier waarop wij opereren, staat nu beschreven in dikke doctrines en instructieboeken. Dat moet anders. We gaan deze daarom vervangen voor een online systeem waaraan iedereen lessons learned (geleerde lessen) kan toevoegen. Daaruit maken we korte instructies en video’s voor alle eenheden. Een soort YouTube met geleerde lessen voor iedereen, die altijd up-to-date zijn. We hebben daarvoor de eerste stappen al genomen.

We hebben alle militairen en burgercollega’s nodig om te zorgen dat we flexibel zijn en ons snel kunnen aanpassen in deze nieuwe wereld. Ik vraag jullie daarom allemaal te helpen bij de volgende acties:

Actie 1

Voeg digitale kennis en onbemenst werken toe aan je dagelijks werk. Hier vindt de snelste militaire innovatie plaats en we kunnen niet achterlopen. In mijn vorige dagorder heb ik jullie gevraagd om jullie persoonlijke gereedheid op niveau te krijgen: militaire basisvaardigheden en vaccinaties op orde, fit zijn voor de job. Ik voeg hier vandaag aan toe dat je niet alleen dental fit moet zijn, maar ook: digital fit. Als militair bij een operationele eenheid moet je niet alleen de hardware van je materieel begrijpen, maar ook de software. Zodat je die kunt aanpassen als dat nodig is. Burgercollega’s moeten op een verantwoorde manier kunstmatige intelligentie kunnen toepassen om sneller te analyseren, adviseren én leveren. Zorg allemaal dat je je verdiept in welke digitale skills nodig zijn om jouw werk goed en veilig te doen. Er komen (digitale) opleidingen om jullie hierbij te ondersteunen. 

Actie 2

Leer van de lessen uit Oekraïne en het Midden-Oosten en kom met slimme ideeën om onze sensor-to-shooter cyclus te verkorten. Maar ook om onze mensen beter te beschermen tegen vijandelijke inzet van drones, elektronische oorlogsvoering en nepnieuws.

Dit vraagt om durf en ruimte voor collega’s om te experimenteren. Beperkingen weghalen. Geleerde lessen delen. Hierin mogen we fouten maken. Daar leren we van. Jullie kunnen hierbij op mijn steun rekenen.

In de Defensienota 2026 staat welke investeringen we doen in onze krijgsmacht. We groeien als Defensie met meer collega’s, meer budget, meer ruimte om te oefenen, trainen en op te leiden. Maar de grootste winst zit erin hoe snel we ons kunnen aanpassen. We hebben geen tijd te verliezen. Voorwaarts!

Generaal Onno Eichelsheim
Commandant der Strijdkrachten