2019: balanceren tussen investeren, moderniseren en herstellen

Het is vandaag Verantwoordingsdag. De dag waarop het kabinet rekenschap aflegt over het beleid van afgelopen jaar en ministeries hun jaarverslagen aanbieden aan de Tweede Kamer. Belangrijk, want het gaat om publiek geld. Dit jaar is Verantwoordingsdag anders dan andere jaren. 2019 ligt nog maar enkele maanden achter ons, maar lijkt door de coronacrisis al heel ver weg. Toch is het goed om nog even terug te kijken. Want Defensie heeft in 2019 veel bereikt.

Het jaar 2019 stond voor Defensie in het teken van 75 jaar vrijheid en daarmee ook het besef dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Daarom ook heeft Defensie dagelijks zo’n 10.000 militairen ingezet of standby staan. “De samenleving verwacht van ons dat we op iedere crisis voorbereid zijn en snel kunnen ingrijpen ”, stelt minister van Defensie Ank Bijleveld-Schouten. “De afgelopen maanden hebben we dat ook weer laten zien. In de strijd tegen COVID-19 werd militaire inzet verwacht en we konden meteen in actie komen.”

Inzetgereedheid omlaag

Defensie investeert en moderniseert. Daarmee krijgt het personeel beschikking over nieuw materieel. Maar kwalitatief en kwantitatief komt Defensie personeel te kort. Onder meer daardoor hapert het herstel. Dat zie je terug in de inzetgereedheid (algemene gereedheid tot op het hoogste deel van het geweldspectrum), die is gezakt van 85% van de norm in 2018 naar 67% in 2019. Defensie gaf in 2019 iets meer dan 10,7 miljard euro uit. Bij de Voorjaarsnota investeerde het kabinet extra in de krijgsmacht om een start te maken met de uitvoering van de prioriteiten in het nationaal plan voor de NAVO. De investeringsquote, het streven van Defensie om ten minste 20% van haar uitgavenbudget te besteden aan investeringen, is flink toegenomen en komt in 2019 uit op 23,9%.

Loonstijging

Sinds het verschijnen van de Defensienota in 2018  is er veel bereikt. Zo werd er in 2019 fors geïnvesteerd in materieel. Nieuw en gemoderniseerd materieel werd besteld of stroomde in, zoals de F-35’s (zie kader). 2019 was ook het jaar van het nieuwe arbeidsvoorwaardenakkoord. Het personeel kreeg een loonstijging van 6,3% en er kwam een nieuwe pensioenregeling voor militairen. Tevens startte Defensie met de ontwikkeling van een nieuw personeelsmodel. De sociale en fysieke veiligheid stond in 2019 ook nadrukkelijker op de agenda en dat zal dat de komende jaren nadrukkelijk zo blijven. “Onze mensen vormen het hart van de organisatie en alleen met hen kunnen we stap voor stap werken aan het herstel van de krijgsmacht.”, aldus Barbara Visser, staatssecretaris van Defensie.

Samenwerken

In het kader van de adaptieve krijgsmacht zijn nieuwe samenwerkingsverbanden met verschillende civiele partners aangegaan. Ook nam de samenwerking met strategische partners in internationaal verband verder toe. Defensie heeft de nauwe samenwerking  met de Duitse krijgsmacht vastgelegd in een verklaring en verkent een nauwere samenwerking met Frankrijk in het maritieme en landdomein. Beide landen werken nu onder meer samen bij Europese projecten op het gebied van militaire mobiliteit, logistiek, medische capaciteiten, cyber en radiocommunicatie.  Met de VS wordt er samengewerkt in het ruimtedomein, waaronder het delen van informatie uit de ruimte.

 

Herstel hapert

In 2019 stond de operationele gereedheid (militairen al dan niet inzetbaar voor specifieke missie) onder druk door een tekort aan personeel, reservedelen en voorraden. Vooral het personeelstekort is van invloed op de materiële gereedheid en geoefendheid. Desondanks heeft Defensie in 2019 nationaal en internationaal grotendeels aan de opdrachten kunnen voldoen. De krijgsmacht moderniseert en er worden belangrijke stappen gezet op personeelsgebied. Tegelijkertijd hapert het herstel en moet Defensie steeds nadrukkelijker keuzes maken bij de besteding van het budget.

F-35 tijdens vlucht vanaf Edwards Air Force Base om boordkanon te testen (oktober 2018).
F-35 tijdens vlucht vanaf Edwards Air Force Base om boordkanon te testen (oktober 2018).

Investeren in nieuw materieel

De Defensienota 2018 vormde het startsein voor een omvangrijk investeringsprogramma. Een groot deel daarvan is inmiddels in gang gezet. Defensie heeft in 2019 onder andere de volgende resultaten bereikt:

Verwerving:

  • Contract voor levering van Multi Missie Radar (MMR) systemen;
  • Contract voor levering van containerhefmiddelen
  • Raamcontract voor levering van klein kaliber wapens, reservedelen en gereedschappen
  • Bestelling brandstofcontainers
  • Bestelling van 9 extra F-35 jachtvliegtuigen
  • Bestelling modernisering 11 Apache helikopters
  • Raamcontract en bestelling metaaldetectors
  • Bestelling en aanschaf onderhoud van 12kN-voertuigen
  • Bestelling modernisering Leopard 2-Bergingstanks Buffel
  • Bestelling aanvullende levering Load Carriage & Protection (LCP) systemen

Ontvangen materieel

  • Metal Shark Interceptor patrouilleboten in het Caribisch gebied
  • Anaconda terreinwagens
  • Gemoderniseerde PC-7 lesvliegtuigen
  • Nieuwe SMART-L aan Zr.Ms. De Zeven Provinciën
  • Volledig geautomatiseerd bandencontrolesysteem
  • Rigid Hull Inflatable Boats (RHIB’s)
  • De eerste van een serie zware transportvoertuigen
  • De eerste 2 F-35 jachtvliegtuigen in Nederland in opmaat naar de transitie van F-16- naar de F-35-Vloot per 2024
  • SIRT training pistolen
  • Scania-lesvoertuigen

Verstuurde kamerbrieven

  • Vervanging Gulfstream IV (A-brief)
  • Vervanging brandweervoertuigen (A-brief)
  • Modernisering van Cougar helikopters (A-brief)
  • Vervanging van de drijvende brugslagcapaciteit (A-brief)
  • Vervanging van de zwaarste typen vrachtauto’s (A-brief)
  • Vervanging van de Walrusklasse onderzeeboten door bemande onderzeeboten (B-brief)
  • Verwerving van de mijnenbestrijdingscapaciteit samen met België (D-brief)
  • Verwerving van een nieuw bevoorradingsschip (Combat Support Ship) (D-brief)

In een A-brief wordt de Kamer geïnformeerd over het waarom en het wat. Na onderzoek volgt een B-brief over het hoe. De D-brief gaat over de aankoop.