Toespraak minister Bijleveld bij commando-overdracht Commando Zeestrijdkrachten

Toespraak minister van Defensie Ank Bijleveld-Schouten ter gelegenheid van de commando-overdracht Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) en de functieoverdracht Admiraal Benelux (ABNL), in Den Helder op 9 september 2021.

Vlag- en opperofficieren,
Dear friends and allies,
Aangetreden militairen uit België en Nederland,
Dames en heren,
En in het bijzonder de admiraals Kramer en Tas, beste Rob en René,

“Zonder schepen is de zee geen zee.” Dit schreef Hendrik Marsman, één van de beroemdste dichters uit de vaderlandse geschiedenis.

De zee was zijn metafoor voor leven en kracht, voor toekomst en nieuwe stromingen. Aspecten die alle toepasbaar zijn op onze marine.

Want de wereld op en vanuit zee: dat is hét werkveld – het leven – van de mannen en vrouwen van onze marine. Zij ondervinden aan den lijve hoe de vijandigheid in bepaalde gebieden toeneemt.

Zoals 2 maanden geleden, toen de bemanning van Zijner Majesteits Evertsen in de Zwarte Zee op onverantwoorde wijze werd geïntimideerd door Russische gevechtsvliegtuigen.

En ook de aanwezigheid van Russische onderzeeërs op de Noordzee zijn reden tot zorg. Soms vertonen zij verdacht gedrag, wat erop kan duiden dat mogelijk datakabels worden afgetapt met vitale informatie over onze economie en veiligheid.

Deze voorbeelden sluiten aan bij het beeld dat ik enkele weken geleden schetste in mijn interview voor de NRC.

De wereld wordt er niet vrolijker op. Nederland wordt iedere dag en iedere nacht bedreigd. Dat is geen pessimisme, maar realiteit.

(...)

Ook zien we dat dreigingen zich ontvouwen op andere gebieden. Noodgedwongen moesten dit jaar, sinds hele lange tijd, schepen uit de vaart worden genomen. Niet omdat we dat wílden, maar omdat we niet anders kónden.

De wereldwijde corona-uitbraak, een tekort aan personeel en de staat van de schepen eisen hun tol.

Zo zijn er onvoldoende schepen om explosieven in de Noordzee te ruimen voor de visserij, de bouw van windmolenparken en andere economische activiteiten…

Een VPD-team bereikte – ongepland – vorig jaar zijn langste beveiliging ooit, omdat de mariniers pas na 81 dagen terug konden keren naar Nederland…

En de helft van de gehele vloot ligt nu in de haven.

Dat is confronterend. En zeer zorgwekkend.

Een noodkreet, die jij Rob samen met je evenknieën van de land-, luchtmacht en marechaussee publiekelijk maakte.

Ik weet dat dit voor militairen ontzettend moeilijk is om te doen.

Rob, zoals je zelf zegt: “Als ze ons vragen een meter ver te springen, kunnen we altijd nog een halve meter verder.”

Maar ook die rek is er nu uit.

Er zijn meer financiële middelen nodig om de inzetbaarheid van de marine, en van de andere operationele commando’s, minimaal weer op peil te brengen.

De toegenomen dreigingen maken het pure noodzaak om verder te investeren in de bescherming van ons koninkrijk. Ook op de langere termijn, in een wereld die steeds onvoorspelbaarder wordt.

Terwijl we met zijn allen in Den Haag aandacht blijven vragen voor het belang van een financieel gezonde en inzetbare krijgsmacht, is het ook goed om stil te staan bij wat we de afgelopen jaren al in gang hebben gezet.

Er zijn contracten getekend voor 6 mijnenbestrijders.

Het staal voor het 1e nieuwe vaartuig van de Belgische marine is gesneden; de 2e in de serie voor Nederland volgt binnenkort.

In Roemenië is in juni dit jaar de kiel gelegd van het nieuwe Combat Support Ship Zijner Majesteits Den Helder. In het vat zitten nog onderzeeërs en 2 Anti-Submarine Warfare-Frigates.

(...)

En ook samenwerking helpt de marine verder. Het is uw 2e natuur.

In het Caribisch gebied zijn de mannen en vrouwen permanent aanwezig om ons koninkrijk te ondersteunen met kustwachttaken en de bestrijding van drugscriminaliteit en mensensmokkel.

Samen met de Amerikaanse autoriteiten, de lokale kustwacht en met behulp van de NH90 van het Defensie Helikopter Commando worden jaarlijks duizenden kilo’s drugs onderschept.

En ook de integratie met de Belgische marine spreekt boekdelen. Ik ben blij dat zij vandaag ook aanwezig zijn. Want niet alleen het commando over de Nederlandse zeestrijdkrachten wordt vandaag overgedragen, maar ook de functie van Admiraal Benelux.

Een geschiedenis die teruggaat naar 1948. De aansturing van Nederlandse en Belgische schepen en eenheden verloopt via een gezamenlijke staf van beide nationale marines.

Samen gaat u over de aankoop van schepen, het onderhoud, de logistiek en de opleidingen. Het is een uniek voorbeeld van kostenefficiëntie en slagkrachtvergroting, waar we met elkaar ongelofelijk trots op mogen zijn. Het is met recht een internationale succesformule.

Ten slotte wil ik kort de samenwerking met de Britten benoemen.

In de JEF, een snelle interactiemacht van gelijkgestemde landen die elkaar helpen, waar ook ter wereld.

Maar ook de huidige bijdrage van Zijner Majesteits Evertsen in de UK Carrier Strike Group.
Ik vind het geweldig dat het gelukt is. De bemanning heeft al op meerdere momenten laten zien hoe waardevol onze bijdrage is in internationaal vlootverband.

Juist nu de dreigingen toenemen en dichter bij huis komen, is het belangrijk dat we een betrouwbare partner en bondgenoot zijn.

Admiraal Kramer, beste Rob, aan Zijner Majesteits Evertsen koester je mooie herinneringen.

Onder jouw leiding werd de Evertsen voor de Somalische kust ingezet in de strijd tegen piraterij. Na deze 1e Nederlandse bijdrage onder de VN-vlag in 2008 zouden vele commandanten jouw voorbeeld in die rol volgen.

Maar dat is niet het enige.

Jouw carrière beslaat een breed scala aan staf- en operationele functies, op diverse plekken in binnen- en buitenland.

Het is dan ook niet zo gek dat zoveel collega’s jou kennen. Dat ligt overigens niet alleen aan je vele plaatsingen. Het komt ook door jouw karakter, je openheid en betrokkenheid. Je bent een commandant die ontelbaar veel mailtjes krijgt van zijn personeel. Vanuit alle lagen.

Als iemand je benadert met een probleem, raakt je dat persoonlijk. Je reageert dan vaak rechtstreeks, zelfs nog voordat je staf dit kan ondervangen. Dat is voor jou immers volstrekt normaal

Het trieste dieptepunt in jouw 4 jaar was het verlies van 2 dierbare collega’s. Het telefoontje dat je nooit wilt krijgen, op 19 juli 2020, laat op de avond. Vlieger Christine Martens en tactisch coördinator Erwin Warnies raakten met hun NH90 bij Aruba te water en konden niet meer gered worden. 2 talentvolle mensen die leefden voor hun vak, voor het vliegen, voor de marine. Een onbeschrijfelijke pijn, die wordt gedeeld met de nabestaanden en alle betrokken collega’s van de marine en het DHC. Het gemis wordt nog iedere dag gevoeld. Opdat we hen nooit vergeten.

(...)

Rob, met jouw oog voor mensen heb je een uitermate hoge standaard neergezet voor de menselijke maat van de marine.

Ik vind het geweldig om te zien – niet alleen als minister, maar ook als generatiegenoot, ook geboren in Kampen, met allebei vaders bij Defensie. Naoberschap in de praktijk!

En die menselijke standaard, die verwacht je ook van je directeuren. Telkens daag je ze uit om zich te verplaatsen in de positie van de matroos, de duiker, de marsof operator of jonge officier. Wat betekenen strategische keuzes voor hen? Die vraag staat voor jou altijd centraal.

Daarom kun je je ook zo opwinden over de ellenlange overleggen over zaken op personeelsgebied. Toen belangenverenigingen de cao-onderhandelingen staakten, had je er genoeg van. Om in jouw woorden te spreken: “Er werd door de modder geroeid.”

Je legde daarom dit jaar kordaat je lidmaatschap van de KVMO neer. Er ging een schok door de vereniging. Maar de boodschap was duidelijk. De banden met de achterban moeten worden aangehaald. De mens achter het uniform mag niet worden vergeten. En weglopen is geen oplossing.

Beste Rob,

Jouw inspanningen en diensten voor de Koninklijke Marine en Nederland zijn niet onopgemerkt gebleven. Als blijk van waardering voor uw inzet en betrokkenheid heb ik u het Ereteken voor Verdienste in Goud toegekend.

Mijn adjudant zal het besluit voorlezen en daarna mag ik u het Ereteken opspelden.

>> Adjudant leest besluit voor.
>> Opspelden Ereteken.

Beste Rob, van harte gefeliciteerd!

Straks is het aan je opvolger. Niet meer op je fiets naar je werk, collega’s groetend bij de brug en voor het verkeerslicht. Niet meer iedere werkdag fit die 7 trappen omhoog lopen naar je kantoor. Na bijna 40 dienstjaren verlaat je nu de marine.

De verhalen zullen echter binnen de familie blijven, met dank aan je 2 zoons in dienst. Ik hoop dat je samen met Colette en jullie dierbaren veel tijd mogen doorbrengen in jullie mooie optrekje in Friesland en je zult genieten van je pensioen.

Heel veel dank voor de prettige samenwerking en ik wens je alle goeds!

(…)

Admiraal Tas, beste René, Graag richt ik me ook tot jou.

Net als je voorganger heb je een ongelofelijk operationeel trackrecord. Op je plunjebaal prijken vele namen van bestemmingen die je in het verleden mocht aandoen. Die ervaringen zijn zonder twijfel zeer waardevol in deze functie.

Maar ook aan stafervaring ontbreekt het je niet. Sterker nog, je bent eigenlijk pas net terug van je NAVO-plaatsing in de Verenigde Staten. Dat maakt deze overgang uniek.

Want voor het eerst sinds tijden komt er nu geen commandant aan het roer die de gang in de Albatros is overgestoken, maar iemand die vooraf juist een andere koers heeft gevaren.

Ik heb er alle vertrouwen in dat je je als rasechte Zeeuw, wonend in Zeeuws-Vlaanderen (maar nu tijdelijk verhuisd naar Den Helder), thuis zult voelen binnen de geïntegreerde Nederlands-Belgische marineomgeving. Een betere geografische positie had je simpelweg niet kunnen kiezen.

Ik wens je heel veel succes!

Dames en heren,

De toegenomen dreigingen aan het adres van Nederland hebben mijn kijk op de wereld veranderd. Daar moeten wij ons tegen wapenen en beschermen.

Onze marine staat voor de veiligheid op en vanuit zee.  Dat moet Nederland wat waard zijn. En hier blijven wij dan ook aandacht voor vragen.

Ik en uw nieuwe commandant doen dat op bestuurlijk niveau. En alle collega’s van de marine doen dat door al uw bijzondere werk voor zich te laten spreken.

Want u beschermt wat ons dierbaar is.

Dank u wel.

0-0-0