Defensie verantwoordt zich over begrotingsjaar 2021

Defensie blijft oog houden voor eenvoud in de bedrijfsvoering en vermindering van regeldruk. Dat schrijft minister Ollongren vandaag op Verantwoordingsdag  aan de Algemene Rekenkamer, als reactie op hun onderzoek naar het financieel defensiebeleid over 2021.

De Rekenkamer concludeert daarin hardnekkige problemen in de bedrijfsvoering. De onderzochte dossiers gaan onder meer over inkoop-, munitie, materieel- en vastgoedbeheer. Volgens de minister zijn veel verbeteringen inmiddels in gang gezet. Ze neemt de meeste aanbevelingen uit het rapport over.

Daarnaast constateert de Rekenkamer dat de vastgoedopgave concentreren, vernieuwen en verduurzamen veel tijd, geld en inspanningen vergt. Zij beoordeelt dit als ernstige onvolkomenheid. Defensie heeft daarom toegezegd 2 keer per jaar aan de Kamer te rapporteren over de voortgang van de vastgoedopgave. Staatssecretaris Van der Maat heeft 13 mei in zijn contourenbrief aangegeven dat de Kamer binnenkort de eerste rapportage over deze voortgang ontvangt.  

Vergroot afbeelding Infographic: Verdeling van de uitgaven van Defensie over 2021.
Verdeling van de uitgaven van Defensie over 2021.

Jaarverslag Defensie

Net als de rest van het Rijk legde Defensie vandaag in een jaarverslag aan het parlement verantwoording af over 2021. Dat jaar stond onder meer in het teken van het zicht op herstel, de oorlog in Oekraïne was nog niet aan de orde.

Er werd in 2021 € 411,1 miljoen op structurele basis vrijgemaakt. Met het nieuwe coalitieakkoord wordt er bovendien structureel € 3 miljard extra geïnvesteerd in Defensie. Zo kan de militaire organisatie de komende jaren belangrijke stappen zetten richting modernisering en herstel. Denk ook aan nieuwe arbeidsvoorwaarden en het loongebouw voor militairen. Dat moet er echt komen aangezien er sinds 31 december 2020 geen nieuwe arbeidsvoorwaarden voor Defensiepersoneel zijn overeengekomen, ondanks  onderhandelingen.

Militaire inzet

Het Defensiewerk ging in 2021 onverminderd door. Daarnaast waren er extra taken. Zo droeg Defensie in de zomer met personeel en middelen bij aan de evacuatie van personen uit Afghanistan naar Nederland. Ook ging de luchtmacht met helikopters naar Albanië om enorme branden te blussen in natuurgebieden. Voorts was er deelname aan verschillende missies. Zo werden militairen en materieel ingezet bij de enhanced Forward Presence in Litouwen, maar ook in onder meer Mali en Irak. Zr.Ms. Evertsen maakte 7 maanden deel uit van de 1e operationele inzet van de Britse Carrier Strike Group. Het Nederlandse fregat werd onder meer ingezet in de Zwarte Zee en de Indo-Pacific-regio. In 2021 werden totaal 3.268 militairen uitgezonden.

Verder stonden militairen paraat voor uiteenlopende taken in het binnenland. Denk aan de watersnood in Limburg. Maar ook de explosieven opruimingsdienst en de jachtvliegtuigen om het luchtruim te bewaken stonden dag en nacht klaar. Dat gold eveneens voor de Koninklijke Marechaussee die verantwoordelijk is voor bewakings- en beveiligingstaken. Net als in 2020 bood Defensie ook vorig jaar hulp in de strijd tegen COVID-19. Medisch personeel sprong bij in ziekenhuizen en zorginstellingen en militairen hielpen met vaccineren. In het Caribisch gebied werd op dit gebied eveneens bijstand geleverd.

Operationele gereedheid

Ondanks de zichtbaarheid van Defensie in binnen- en buitenland stond de operationele gereedheid in 2021 onder druk. Dat had te maken met een kwantitatief en kwalitatief tekort aan personeel. Het personeelstekort is van invloed op de materiële gereedheid en geoefendheid. Dat leidde vorig jaar tot beperkingen van de inzetbaarheid.

Financiële ontwikkelingen

Het begrotingsjaar 2021 had 2 kanten. Enerzijds werden door ontbrekende financiële middelen noodzakelijke maatregelen getroffen. Het stilleggen van schepen bijvoorbeeld. Anderzijds is er door bovengenoemd extra budget perspectief op een betere balans tussen behoeften en middelen.

De exploitatiebudgetten op de defensiebegroting zijn nagenoeg volgens de raming gerealiseerd. COVID-19 had in 2021 wel extra financiële gevolgen voor Defensie. Er werd € 49,3 miljoen uitgegeven aan maatregelen die zijn gerelateerd aan de pandemie.

Nederland voldeed met de investeringsquote van 25% aan de NAVO-investeringsnorm van minimaal 20% van de defensie-uitgaven. In 2021 werden de eerste resultaten van deze extra investeringen zichtbaar. Ze komen vooral ten goede aan nieuwe capaciteiten, voorzieningen voor militair personeel, voorraden en ‘ondersteuning van de krijgsmacht’.

In 2021 gaf Nederland 1,36% van het bbp uit aan Defensie. Het vorig jaar gepresenteerde coalitieakkoord zorgt dat het Nederlandse bbp-percentage in 2024 richting het Europees gemiddelde van 1,85% stijgt.

Investeren in nieuw materieel

De investeringen van afgelopen jaren leidde vorig jaar tot de levering van nieuw materieel, waaronder de nieuwe Chinook-transporthelikopters. Defensie startte in 2021 tientallen nieuwe projecten, zowel voor levering van nieuw materieel als voor verlenging van de operationele levensduur van wapensystemen. De tekorten van inzetvoorraden – bijvoorbeeld munitie - worden gestaag ingelopen.

Defensie wil ook nieuw materieel optimaal kunnen gebruiken, zoals de F-35-gevechtsvliegtuigen. De luchtmacht streefde ernaar minimaal kortstondig een eenheid van vier F-35’s waar ook ter wereld in te zetten. Daarvoor moest het F-35-squadron van de luchtmacht eerst de status Initial Operational Capable halen. Dat is gelukt. F-35’s opereren inmiddels aan de oostflank van het NAVO-verdragsgebied.

Innovatie

Met investeringen in defensieonderzoek verzekert Defensie zich van specifieke kennis. Bij de ontwikkeling van technologieën en capaciteiten werkt Defensie nauw samen met Nederlandse bedrijven. Zo wordt bij TNO opgebouwde kennis over lasercommunicatie ingebouwd in een in 2023 te lanceren satelliet. Ook op de markt verkrijgbare civiele technologie wordt toepasbaar gemaakt voor defensiegebruik. Dat gebeurt via partnerschappen of andere samenwerkingsverbanden.

Duurzaamheid

Defensie neemt haar energiedoelen explicieter op in de bedrijfsvoering. Ze worden eveneens verankert in processen van verwerving. Dat volgt uit het plan van aanpak energietransitie.

Met de zogenoemde green & social deal Amersfoort, Leusden en Soest zocht Defensie ook aansluiting met de omgeving. Doel ervan is om de duurzaamheid in de regio te versterken. Verder neemt de militaire organisatie zoveel mogelijk deel aan de rijksbrede verduurzamingsprogramma’s. Voor verduurzaming van het materieel stelde de militaire organisatie een Roadmap Energietransitie Operationeel Materieel op.