Weblog van de Commandant der Strijdkrachten

Safety first

Het moet en het kan veiliger. Dat was de titel van het rapport Van der Veer uit januari van dit jaar. De commissie kwam tot de conclusie dat Defensie onvoldoende in staat was om van haar eigen fouten te leren. Dat kan niet, want daar moet een professionele organisatie toe in staat zijn. Zeker een organisatie als de onze die zulk belangrijk - en soms ook gevaarlijk - werk doet.

Op bezoek in Afghanistan (2017).

Op bezoek in Afghanistan (2017).

Natuurlijk: in het militair beroep zijn risico’s deel van het vak. Dat maakt ons werk nu net zo bijzonder. Maar de crux is dat we dat niet door moeten trekken naar situaties waarin we dat kunnen voorkomen.  Wij moeten ons belangrijke werk zo goed en zo veilig mogelijk kunnen doen.

Interventieteam

Maar daar moeten we wel de goede spullen voor hebben. En als die er niet zijn, moeten onze mensen de mogelijkheid hebben om dat rechtstreeks te melden. Om die reden hebben wij vorige week een interventieteam opgericht. Bij dit team kan iedereen zijn of haar problemen met uitrusting, werkplek of legering aankaarten. Vervolgens gaat het team de organisatie in om te kijken wie er in de lijn de probleemeigenaar is; of er al een oplossing is bedacht; en of die oplossing versneld kan worden doorgevoerd.

Zo’n melding mag niet blijven hangen in eindeloze processen of bureaucratie. Het team laat de melder altijd weten wat de stand van zaken is. Dan weet iedereen waar hij/zij aan toe is. Dat verdienen onze mensen. En op die manier kunnen zij weer het vertrouwen krijgen dat onze organisatie dingen oppakt die niet goed lopen.

Grenzen trekken

Safety first betekent ook dat we een grens moeten trekken als een opdracht niet op een verantwoorde wijze uitvoerbaar is. Dat is niet altijd makkelijk. Want het zit nu eenmaal in de militaire aard om door te gaan waar anderen stoppen. Een eigenschap die normaal gesproken bewonderenswaardig is, maar die ons in dit geval niet verder helpt.

Grenzen trekken dus. Meer aandacht voor veiligheid. We zijn sinds het uitkomen van het rapport Van der Veer dan ook bezig om verantwoordelijkheden duidelijker te beleggen en het toezicht te versterken.

Veiligheid heeft prioriteit

De nieuwe Directie Veiligheid, onder leiding van generaal-majoor Nico van der Zee, speelt daar een belangrijke rol in. Zij gaan de organisatie helpen om veiligheid de prioriteit te geven die noodzakelijk is. Maar daarbij geldt ook: totale veiligheid bestaat niet. Het draait om het verbeteren van risicomanagement. En daar kun je op meerdere manieren iets aan doen.

Commandanten moeten voldoende geld, tijd en mankracht krijgen om hun verantwoordelijkheid op het gebied van veiligheid te kunnen invullen. En ze moeten er in worden getraind, bijvoorbeeld via de Safety Leadership Course.

Inspectie Veiligheid Defensie

We moeten duidelijker uitleggen waarom een beslissing wel of niet verantwoord is. Om daar beter in te worden, heb je ook hulp van buitenaf nodig. Dat is de reden dat wij nu ook een Inspectie Veiligheid Defensie hebben, onder leiding van inspecteur-generaal Wim Bargerbos. Deze onafhankelijke inspectie gaat de organisatie gevraagd en ongevraagd advies geven over veiligheid. Zowel in Nederland als in inzetgebieden.

Het gaat bij veiligheid om bewustzijn, maar vooral ook om voorbeeldgedrag. Wat je om je heen ziet gebeuren, ga je al snel accepteren als ‘de norm’. En toch zijn wij allemaal verstandig genoeg om aan te voelen wanneer iets niet verantwoord is.

Rapport Giebels

Maar of wij dat ook melden… is een andere zaak. Uit het rapport Giebels van 15 oktober 2018 blijkt dat daar nog veel in valt te verbeteren. Veel van onze mensen voelen zich niet veilig om het openlijk te zeggen als iets niet in de haak is. Zij zijn bang om buiten de groep te vallen of negatief beoordeeld te worden. En hebben niet het gevoel dat het gewaardeerd wordt als ze iets melden of als ze tegenspraak geven.

De conclusies van dit rapport zijn stevig en nemen wij zeer serieus. Er wordt dan ook direct werk van gemaakt om het doen van een melding veiliger en eenvoudiger te maken. Het COID zal hiervoor een nieuwe rol en bevoegdheden krijgen.

"Aanspreken is niet iemand afvallen. Aanspreken is óók een vorm van loyaliteit."

Vertrouwen geven

Maar voor alle gevallen geldt: de persoon van commandant is cruciaal. Hij/zij kan er persoonlijk voor zorgen dat er een sfeer is waarin medewerkers dingen aan durven kaarten. En dat tegenspraak niet afgestraft wordt. Ik heb hier 2 weken geleden bij het COID-symposium het volgende over gezegd: Aanspreken is niet iemand afvallen. Aanspreken is óók een vorm van loyaliteit.

Want het betekent dat je betrokken bent. Bij degene die je aanspreekt. En bij de organisatie, die je samen beter wilt maken. Meld het dus als je ziet dat er iets mis gaat, of bijna mis gaat. Iedere militair heeft daarin een verantwoordelijkheid te nemen. En leidinggevenden moeten hun mensen het vertrouwen geven dat ze niet bang hoeven te zijn voor hun positie als ze een voorval melden. Of dat nu op het gebied van fysieke veiligheid is, of op sociale veiligheid.

Het moet en het kan

En daarmee kom ik weer uit op de titel van het rapport: het moet en het kán veiliger. Veiligheid brengen is onze core business, hier en elders in de wereld. Dat begint bij het veilig houden van onze eigen mensen. Zowel fysiek als sociaal. Ik heb er vertrouwen in dat wij dat op orde krijgen. Maar er is geen tijd te verliezen. Want iedere dag dat er een onveilige situatie bestaat voor ons personeel, is er één teveel.

Luitenant-admiraal Rob Bauer
Commandant der Strijdkrachten