Gezondheidseffecten en veiligheid radarstations

Defensie heeft een Rijkscoördinatieregeling-procedure gestart om een nieuw radarstation te plaatsen in Herwijnen. Bij de gemeente West Betuwe en haar inwoners leidde dit tot vragen over gezondheidseffecten. Daarom heeft Defensie aan TNO opdracht gegeven verder onderzoek te doen. Het onderzoek is inmiddels afgerond. De resultaten zijn te lezen in het gezondheidsonderzoek.

Radars en gezondheid

Nederland houdt zich bij de blootstelling aan elektromagnetische velden aan de limieten zoals vastgesteld door de ICNIRP. Deze Internationale Commissie voor niet-ioniserende stralingsbescherming is erkend door de Wereldgezondheidsorganisatie. De EU adviseert het gebruik van de waarden uit de ICNIRP-richtlijn.

Thales (de fabrikant van de radars) heeft berekend dat op maaiveldniveau rondom de radar de limietenwaarden gesteld in de ICNIRP-richtlijnen niet worden overschreden en er geen effecten op de gezondheid optreden. Vanaf 4 meter hoogte en daarboven kunnen de waarden in de ICNIRP-richtlijn wel worden overschreden, onder bepaalde omstandigheden en tot een bepaalde afstand van de radar. Zo moet er op een hoogte van 24 meter boven het maaiveld een afstand van 84 of 224 meter in acht worden genomen om te voldoen aan de blootstellingslimieten. Het gaat om hoogtes en afstanden waar geen personen komen. De dichtstbijzijnde bewoning is op circa 450 meter afstand. Op verzoek van Defensie heeft TNO onderzocht of Thales bij haar berekeningen de juiste procedure heeft gevolgd. TNO heeft geen aanleiding gevonden te twijfelen aan de door Thales gebruikte opzet en gehanteerde waarden.

Onderzoek TNO

TNO heeft vervolgonderzoek gedaan naar de cumulatieve stralingseffecten. In het rapport hebben zij deze stralingswaarden onderzocht. In Herwijnen zijn diverse nulmetingen gedaan om de huidige achtergrondstraling vast te stellen. Daarnaast heeft TNO de inzichten betrokken van de World Health Organization (WHO), de Gezondheidsraad en het Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE). Ook is advies ingewonnen bij de Universiteit Utrecht.

Conclusie onderzoek

TNO concludeert dat de gelijktijdige samengestelde blootstelling aan straling van onder meer de KNMI-weerradar, mobiele telefonie, de te verwachten 5G-infrastructuur, de navigatieradars van schepen op de Waal in combinatie met een Defensieradar onder de geldende ICNIRP-richtlijn blijft. Daarmee wordt voldaan aan de geldende wet- en regelgeving en vormt dit geen beperkingen voor het plaatsen van een Defensieradar in Herwijnen.

Na plaatsing en voorafgaand aan het in gebruik nemen van de radar laat Defensie opnieuw metingen uitvoeren. Pas nadat ook in de praktijk blijkt dat de radar voldoet aan de geldende richtlijnen voor straling, wordt deze in gebruik genomen.

Update 14 april 2021: eerst wachten op onderzoek

Vanwege een motie die is aangenomen in de Tweede Kamer worden er geen onomkeerbare stappen genomen in dit proces. Defensie wil uitvoering geven aan de motie. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de gevolgen van het stoppen met de Rijkscoördinatieregeling en alternatieve mogelijkheden om het luchtruim te bewaken. Zo kunnen Defensie en het kabinet een afweging maken tussen de motie, het nationaal veiligheidsbelang en een zorgvuldige inpassing in de omgeving. Defensie wilde in april/mei 2021 meer informatie verstrekken over de onderzoeken, maar om de complexe onderzoeken zorgvuldig te doen wordt dit na de zomer van 2021.

Radars en veiligheid

De radar in Herwijnen valt onder ze zogeheten milieucategorie 6 (VNG-brochure ‘Bedrijven en milieuzonering’ uit 2009). Dat betekent dat er bepaalde richtafstanden moeten worden gehanteerd wat betreft geur, geluid, stof en externe veiligheid. De grootste richtafstand voor externe veiligheid (gevaar) is 1.500 meter. Omdat de dichtstbijzijnde bewoning op circa 450 meter afstand ligt, moet Defensie aangeven waarom plaatsing van de radar geen gevaar vormt.

Uitgangspunt van Defensie hierin zal zijn dat de radar geen gevaar vormt omdat bij de bouw en het gebruik van de radarinstallatie niet wordt gewerkt met gevaarlijke stoffen. Gevaren voor de omgeving door brand, explosies of een gifwolk van gevaarlijke stoffen zijn er ook niet bij de radarinstallatie.

Ook voor de elektromagnetische velden die de radar opwekt kan Defensie uitleggen dat dit geen gevaar voor omwonenden oplevert. De radar blijft onder de ICNIRP-limieten. Dit kan worden aangetoond met nieuwe metingen ter plaatse. De afwijking van de richtafstanden die horen bij milieucategorie 6 wordt ook onderbouwd in het rijksinpassingsplan.

Vragen?

De meeste gestelde vragen en antwoorden over het radarstation in Herwijnen staan in de reactiebundel. Heeft u een andere vraag? Stel deze dan via het contactformulier.

Heeft deze informatie u geholpen?

Let op: als u op ‘Ga verder’ klikt, moet u naar beneden scrollen en kiest u voor ‘Wijzig’ of ‘Verstuur’.