Achtergrond oostflank NAVO-gebied

Rusland heeft 24 februari 2022 Oekraïne aangevallen, na een opbouw van militaire activiteiten aan de grens. In 2014 nam het de Krim illegaal in en hield daaraan vast. De NAVO maakt zich al langere tijd zorgen over de opstelling van Rusland. De afgelopen jaren kregen gezamenlijke verdediging en geloofwaardige afschrikking binnen het bondgenootschap daarom steeds meer aandacht.

Ook gebruikt Rusland steeds vaker hybride middelen. Dat betekent dat het land op een niet-militaire manier oorlog voert: bijvoorbeeld met cyberaanvallen en het verspreiden van onjuiste informatie. Dit soort methodes zorgt voor verwarring en bemoeilijkt besluitvorming binnen het bondgenootschap.

De NAVO wil Rusland niet provoceren, is niet uit op confrontatie en wil in gesprek blijven. Maar het bondgenootschap neemt wel maatregelen om zich aan te passen aan de veranderde veiligheidsomgeving. De NAVO-acties zijn verdedigend en in verhouding.

Maatregelen NAVO

Met snel inzetbare eenheden als de NATO Response Force  en daarbinnen de Very High Readiness Joint Task Force kan de NAVO snel op dreigingen reageren. Vooral de Oost-Europese NAVO-partners zijn bang voor de dreiging vanuit Rusland. Op de NAVO-top in 2016 werd daarom besloten multinationale battlegroups te stationeren in Polen en de Baltische staten. De NAVO versterkt ook de Zwarte Zee-regio met schepen en in Roemenië richt ze een multinationale trainingsbrigade op. NAVO-schepen varen daarnaast vaker in de Oostzee.

Begin april 2022 spraken de bondgenoten af ook battlegroups te plaatsen in Bulgarije, Hongarije, Roemenië en Slowakije. De troepen voor de bataljons komen uit verschillende NAVO-landen en wisselen elkaar af.

Versterken Europese oostgrens

Defensie levert al langer een bijdrage aan de versterkte militaire aanwezigheid in Litouwen, en vanaf midden 2022 ook in Roemenië. De zogeheten enhanced Forward Presence (eFP).

eFP-battlegroup Litouwen

Vanaf 2017 zitten 270 Nederlandse militairen in Litouwen. In 2022 kan dit worden uitgebreid naar 350 militairen. De multinationale battlegroup waarvan Nederland deel uitmaakt staat onder Duitse leiding en is gestationeerd in Rukla.

De militairen die aanwezig zijn in Litouwen kan Defensie uitbreiden met extra of experimentele militaire capaciteit. Defensie heeft een mandaat om 50 militairen per (gedeelte van een) rotatie in te zetten. Deze inzet is afhankelijk van de specifieke behoeften van de multinationale battlegroup. Denk hierbij aan defensieve (cyber)specialisten, inlichtingen-, bewakings- en verkenningscapaciteit, een robotiseringseenheid of een eenheid met kennis van chemische, biologische, radiologische en nucleaire stoffen (CBRN). Deze CBRN-eenheid oefent vanaf half april 2022 6 weken in het gebied.

eFP-battlegroup Roemenië

Nederland levert vanaf de zomer 2022 zo'n 200 militairen voor de battlegroup in Roemenië. Deze battlegroup staat onder Franse leiding en is gestationeerd in Cincu, in het midden van het land.

De maatregelen tonen de bondgenootschappelijke solidariteit. De militaire versterking in Oost-Europese partnerlanden is duidelijke taal naar Rusland: als jullie ons verdragsgebied schenden, leidt dat tot directe betrokkenheid van het hele bondgenootschap.

Hybride dreigingen

Rusland blijft actief met cyberaanvallen en desinformatiecampagnes in de Baltische staten. Zij proberen zo het vertrouwen in de eigen autoriteiten en de NAVO-aanwezigheid te ondermijnen. Met deelname aan eFP levert Defensie niet alleen een bijdrage aan de veiligheid in de regio, maar doet zij ook veel ervaring op in het opereren binnen hybride dreigingen.

Luchtruimbewaking

Civiele en militaire vliegtuigen die zich niet houden aan de internationale afspraken worden onderschept en het luchtruim uit begeleid. Nederland helpt mee het luchtruim van het NAVO-verdragsgebied te bewaken (Air Policing).

Dit doet Nederland samen met België continu boven de Benelux-landen.

Nederland bewaakt het luchtruim van de Baltische staten afwisselend met 16 andere NAVO-bondgenoten onder de naam Baltic Air Policing. Ze werken zo aan de gezamenlijke verdediging.

Vanaf 24 februari 2022 levert Nederland 2 gevechtsvliegtuigen voor de luchtruimbewaking boven Oost-Europa.

Voor april en mei 2022 stonden al 2 Nederlandse F-35's ingepland voor de Air Policing-taak boven Bulgarije.

Nederlandse Patriots beschermen NAVO-grondgebied van april tot medio oktober 2022 vanuit Slowakije. Met deze grond-luchtgeleidewapensystemen zijn vliegtuigen, helikopters en snelle ballistische en kruisraketten uit te schakelen.

Snelle reactiemacht

Nederland draagt bij aan de NATO Response Force en daarbinnen de Very High Readiness Joint Taks Force, ook wel flitsmacht genoemd. Daarnaast kunnen de Oost-Europese bondgenoten rekenen op steun van snel inzetbare eenheden van de EU.