Extra bescherming én privacy door nieuwe Wet op inlichtingen- en veiligheidsdiensten

De Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten (AIVD en MIVD) moeten de bevoegdheid krijgen om voortaan ook telecommunicatie via de kabel te onderzoeken. Dit staat in het voorstel voor een gemoderniseerde Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Het Kabinet stuurde dat vandaag aan de Tweede Kamer voor behandeling.

""

Deze afbeelding geeft de technische ontwikkeling en toename van onrust in de wereld weer, sinds inwerkingtreding van de huidige Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in 2002.

In de nieuwe wet staan ook waarborgen om de privacy te beschermen. De wet beschrijft uitgebreid de taken van de diensten en welke bijzondere bevoegdheden ze mogen gebruiken. Zo is voor iedereen duidelijk wat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst mogen.

Militaire operaties

Inlichtingen zijn van het grootste belang voor de uitvoering van succesvolle militaire operaties, vaak ver buiten de Nederlandse landsgrenzen. Minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert verwelkomt daarom het wetsvoorstel: "Onze tegenstanders gebruiken tegenwoordig het internet als communicatiemiddel in plaats van de telefoon. De nieuwe wet is daarom van groot belang voor onze militairen, die in binnen- en buitenland werken aan veiligheid en stabiliteit. Zonder deze wet lopen zij meer risico en zijn zij minder goed in staat hun belangrijke werk uit te voeren."

Data via de kabel

De huidige wet stamt uit de tijd dat er nog diskettes waren en elk huishouden een vaste telefoonlijn had, al was het maar om met een inbelverbinding contact te maken met internet. De wereld heeft echter niet stilgestaan en tegenwoordig gaan bijna alle datastromen via de kabel. Terroristen die aanslagen willen plegen in Europa of strijden in buitenlandse conflictgebieden maken veelvuldig gebruik van vernieuwde technologie. Daarnaast is er bijvoorbeeld de dreiging van cyberaanvallen. Om deze dreigingen op tijd te kunnen ontdekken, moeten de MIVD en de AIVD zijn waar de informatie is. De aanpassing van de wet is de eerste belangrijke stap.

""

Deze afbeelding laat zien hoe de gemoderniseerde bevoegdheid voor onderzoeksopdrachtgerichte onderschepping wordt toegepast en op welke manier de waarborgen, filters en het toezicht in het proces zijn verankerd.

Rechtmatige inzet

In de nieuwe wet staat niet alleen de uitbreiding van de bevoegdheden, maar wordt ook gesproken over geïntensiveerd toezicht. Voor het gebruik van de gemoderniseerde bevoegdheden is toestemming van zowel de minister als van een onafhankelijke Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) nodig.

Deze commissie is op advies van de Raad van State verstevigd. De onafhankelijke toetsing vooraf gaat niet alleen gelden voor het onderscheppen van gegevens via de kabel, maar ook voor de inzet van bestaande bijzondere bevoegdheden, zoals het aftappen van telefoongesprekken en onderzoeken van computernetwerken.

Ook de bevoegdheden van de Commissie van Toezicht op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (CTIVD) worden versterkt. De CTIVD kan als zelfstandige klachteninstantie bindende uitspraken doen over klachten van burgers. De Raad van State onderschrijft het cruciale belang van goed functionerende inlichtingen- en veiligheidsdiensten als bescherming van de democratische rechtsstaat.

Voor de modernisering van de wet is het Kabinet niet over 1 nacht ijs gegaan. De wet komt in veel opzichten tegemoet aan de reacties uit de internetconsultatie (uit 2015), het advies van de Raad van State en de Privacy Impact Assessment (PIA) dat op verzoek van de Tweede Kamer is uitgevoerd.