HCSS-rapport: beschermen tegen Russische desinformatie kan

Nederland kan zich beschermen tegen Russische desinformatie. Door 7 regels in acht te nemen is nepnieuws of valse informatie te herkennen. Dat schrijven onderzoekers Michel Rademaker en Tim Sweijs van het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS) en hoogleraar Internationale Organisaties Joris Voorhoeve.

bord in grasveld in Oost-Oekraïne

De onderzoekers noemen de Russische campagne om het MH17-rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) als niet kloppend weg te zetten, als voorbeeld (april 2015).

Vandaag verscheen het rapport 'Hoe beschermen wij ons tegen Russische desinformatie'. Nederland is 1 van de meest gedigitaliseerde, open en vrije samenlevingen, stellen de onderzoekers. Daardoor is het kwetsbaar voor Russische bemoeienis. De Russische campagne om het MH17-rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) als niet kloppend weg te zetten, zien zij als voorbeeld.

Geen militaire aangelegenheid

De onderzoekers vinden dat desinformatiecampagnes een veiligheidsvraagstuk of militaire aangelegenheid lijken. In de Nederlandse democratie is Defensie niet de eerst aangewezene om hier tegen op te treden. "Desinformatie is niet-militaire agressie die met opzet verspreid wordt", schrijven zij. De Nederlandse overheid nam daarom al verschillende initiatieven om de samenleving te beschermen. Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) adviseerde politieke partijen over cyberbeveiliging. Bij de verkiezingen van overmorgen worden de uitgebrachte stemmen ditmaal handmatig geteld zodat de geldigheid van de verkiezingsuitslag boven elke twijfel is verheven.

 

De onderzoekers adviseren:

  • Nauwkeurigheid in discussies over nieuws en politiek

Trek zorgvuldig na of beweringen en berichten wel (helemaal) waar zijn en waar valse berichten precies vandaan komen. Desinformatie moet snel, nauwkeurig en zorgvuldig worden ontmanteld. Scepsis is noodzakelijk om te voorkomen dat desinformatie effect heeft.

 

  • Maak duidelijk wie wat doet

Media moeten duidelijk maken waar de informatie vandaan komt en hoe nieuws tot stand kwam. Radio en televisie kunnen programma's wijden aan de herkomst van berichten en eventuele fouten. Onderzoekscollectieven spelen een belangrijke rol in het ontmaskeren van nepnieuws.

 

  • Maak bevindingen publiek

Er is behoefte aan een instantie die actief valse berichten aan de kaak stelt en daarover bericht.

 

  • Onderwijs in kritisch, zelfdenkend burgerschap

Kritische, zelfbewuste burgers zijn belangrijk in een tijd van nepnieuws en buitenlandse beïnvloeding. Onderwijs helpt kritisch denkende burgers te ontwikkelen. Dit bevordert de kwaliteit en de robuustheid van de democratie.

 

  • Handhaaf hoge redactionele standaarden

Net als op Wikipedia zouden berichten op sociale media moeten worden geëvalueerd op hun waarheidsgehalte en een rating meekrijgen.

 

  • Financier onafhankelijke publieke media

Goede onafhankelijke media zijn fundamenteel voor een democratische rechtsstaat. Fondsen als het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek zouden meer financiële armslag moeten krijgen.

 

  • Gratis bestaat niet

Een simpele daad van goed burgerschap, hoe minimaal ook, is betalen voor het nieuws. Goede onderzoeksjournalistiek kan alleen bestaan als daar ook financiële randvoorwaarden voor geboden worden. Een abonnement op een nieuwsmedium geeft journalisten de ruimte om tijd te besteden aan kritische en serieuze verslaggeving en onderzoeksjournalistiek.