15 Aug

Katjongs in Colditz. Erewoordweigeraars en hun ontsnappingen 1940-1945

Activiteitendata
-
Museum Bronbeek, Velperweg 147, 6824 MB Arnhem

Voor het eerst wordt een tentoonstelling gewijd aan de Nederlandse ‘erewoordweigeraars’ in de Tweede Wereldoorlog, in het bijzonder hen die afkomstig waren uit Nederlands-Indië: de katjongs. Wie waren zij, hoe brachten zij hun dagen door, op welke manieren trachtten zij te ontsnappen, en wie lukte dat?

Slot Colditz ten zuiden van Leipzig. Foto: Museum Bronbeek

Slot Colditz ten zuiden van Leipzig. Foto: Museum Bronbeek

14.400 Nederlandse beroepsmilitairen tekenden op 14 juli 1940 de ‘Erewoordverklaring’ aan de Duitsers. Daarin beloofden zij de wapens niet meer op te nemen tegen de bezetter. Zij werden op vrije voeten gesteld. Slechts 68 officieren weigerden. Zij werden op transport gezet naar Duitsland. Opvallend was dat de meesten behoorden tot het kleinste militaire onderdeel op dat moment aanwezig in Nederland, het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL). 36 mannen - meer dan de helft van de 68 niet-ondertekenaars - waren bovendien geboren in Nederlands-Indië. Het grootste gedeelte van de groep verbleef de rest van de oorlog achtereenvolgens in krijgsgevangenenkampen in het Duitse Soest, Juliusburg, Colditz, Stanislau en Neubrandenburg.

Over de spectaculaire ontsnappingspogingen uit Colditz - soms met succes, soms ook met tragische afloop - zijn ooit een film en een populaire tv-serie gemaakt. Die doen het voorkomen alsof die waagstukken vooral een Engelse aangelegenheid waren. In werkelijkheid hadden ook Fransen, Polen en Nederlanders daaraan hun deel, en de meeste Nederlanders  behoorden tot het KNIL.

KNIL-cadetten van de Koninklijke Militaire Academie en een stoker op hun slaapzaal

Jonge KNIL-cadetten van de Koninklijke Militaire Academie en een stoker (midden met stropdas) van de Koninklijke Marine in gevangenschap in Duitsland op hun slaapzaal. Allen geboren in Nederlands-Indië. Foto: NIMH

De tentoonstelling is in opdracht van Museum Bronbeek door Herman Keppy en Esther Wils samengesteld met veel foto's, illustraties en originele documenten. Maar ook met voorwerpen uit de collecties van Museum Bronbeek, het Nederlands Instituut voor Militaire Historie, en particuliere collecties waaronder die van verzamelaar Johan van Hoppe en de familie Goedkoop.

Zie ook