- Nederlands Instituut voor Militaire Historie
- Geschiedenis
- Tijdbalk
1945-1990: de Koude Oorlog
Voor de succesvolle wederopbouw van ons land was de oplossing van de Indonesische kwestie een zegen. Ons land was verwoest en verarmd uit de oorlog tevoorschijn gekomen. Het conflict in Indië drukte in politiek en financieel-economisch opzicht erg zwaar op Nederland en belemmerde het nationale herstel. Vanaf 1950 kon Nederland pas echt aan de wederopbouw beginnen, profiterend van de in 1948 op gang gekomen Amerikaanse Marshallhulp. De krijgsmacht had vooral baat bij het militaire hulpprogramma, het Mutual Defence Assistance Program. Bij zowel marine als landmacht deden zich belangrijke reorganisaties voor. Dat gold ook voor de luchtmacht en de Marechaussee, die een steeds zelfstandiger positie innamen binnen de landmacht. De luchtmacht werd in 1953 een zelfstandig krijgsmachtdeel. De Commandant Koninklijke Marechaussee werd in 1969 rechtstreeks onder de Ministerie van Defensie gesteld, maar de Marechaussee werd pas in 1998 een zelfstandig krijgsmachtdeel.
De decennia na de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië stonden vooral in het teken van de nieuwe wereldomspannende tegenstelling tussen de westerse landen, verenigd in de Noord Atlantische Verdragsorganisatie (opgericht 1949), onder leiding van de Verenigde Staten enerzijds en de communistische landen, verenigd in het Warschaupact (1955), onder leiding van de Sovjetunie anderzijds: de Koude Oorlog. Deze leidde tot een bewapeningswedloop tussen oost en west en zorgde meermalen voor gevaarlijke crises in de internationale politiek.
De Koude Oorlog drukte een zwaar stempel op de Nederlandse binnen- en buitenlandse politiek en bepaalde tevens tot op grote hoogte de taak en samenstelling van de krijgsmacht. Het was ook één van de redenen voor de verzelfstandiging van de luchtmacht tot een derde krijgsmachtdeel. De krijgsmacht diende niet alleen het Nederlandse grondgebied te verdedigen, maar moest in het kader van de bondgenootschappelijke verdediging tevens zijn bijdrage leveren aan de bescherming van West-Europa tegen een mogelijke inval van sovjettroepen. Daartoe kregen alle drie de krijgsmachtdelen aan het eind van de jaren vijftig kernwapentaken en werden in de jaren zestig landmacht- en luchtmachteenheden in West-Duitsland gelegerd. De marine speelde aanvankelijk in bondgenootschappelijk verband een minder grote rol en kreeg pas na de Korea-oorlog (1950-53) meer waardering. Vanaf het midden van de jaren zestig nam de zeemacht ook deel aan permanente NAVO-smaldelen, zoals de Standing Naval Force Atlantic.
Technische innovaties namen een hoge vlucht in het militaire bedrijf: op de toepassing van sonar, radar en straalmotor volgde de introductie van wapensystemen met tactische kernwapens en langeafstandsraketten. Modernisering, mechanisering en motorisering waren dringend gewenst, maar de hoge kosten voor bewapening en materieel stuitten op maatschappelijk verzet. Ook de kernbewapening riep in de politiek en de publieke opinie weerstand op. De begroting, de uitrusting en de bewapening van de krijgsmacht werden vanaf de jaren zestig een permanente politieke en maatschappelijke twistappel. Desondanks betekende de defensienota van 1974 een grote sprong voorwaarts voor de modernisering van materieel en bewapening. Dit resulteerde in de loop van de jaren tachtig in een succesvol gemoderniseerde krijgsmacht.
In de tweede helft van de jaren tachtig veranderden de internationale politieke verhoudingen drastisch. In Oost-Europa kwamen de communistische regimes ten val; op 9 november 1989 viel de Berlijnse muur; op 3 oktober 1990 vond de hereniging van Duitsland plaats; op 1 juli 1991 werd het Warschaupact opgeheven en aan het eind van dat jaar viel zelfs de Sovjetunie uiteen. De Koude Oorlog kwam tot een eind. De vijand die in de decennia daarvoor alle aandacht had opgeëist, verdween. Voor de krijgsmacht bracht dit ingrijpende veranderingen met zich mee.
Sociale Media