- ...
- Geschiedenis
- Tijdbalk
- 1568-1648
De Slag op de Zuiderzee (11 en 12 oktober 1573)
Na de val van Haarlem was de verslagenheid bij de opstandelingen was groot. Maar in Amsterdam vierde men feest om “’t naburig vuur dat gebluscht was” en rekende men al op een snelle herovering van het Noorderkwartier (Noord-Holland). Alva, die vanuit Brussel de legeroperaties overzag, toonde zich mild en bespaarde Haarlem het ergste. Maar dat pakte averechts uit: toen de Spaanse soldaten de plundering van Haarlem werd ontzegd, sloegen zij aan het muiten en eisten hun achterstallige soldij - hierdoor ontliep Alkmaar, het volgende doelwit van het Spaanse heroveringsoffensief, ternauwernood een eerste aanval en kreeg de kans zich te versterken. “Nog nooit”, schreef een radeloze Alva, “is mij zoiets overkomen!” Omdat bovendien de Brusselse schatkist leeg was en Madrid te ver weg om snel geld hier naartoe te halen, begaf Alva zich persoonlijk naar Amsterdam om het geld voor de muitende troepen van de stad te lenen. Het stadsbestuur was hem maar wat graag ter wille. Want in ruil voor de lening beloofde Alva een vloot in de Zuiderzee te brengen, die de zeegaten weer voor de Amsterdamse schepen zou openen.
Nadat Don Frederique voor de tweede maal naar Alkmaar was opgetrokken, zeilde plaatsvervangend stadhouder Maximiliaan de Bossu, graaf van Vlaanderen, op 12 september 1573 met een vloot van twaalf schepen en zes jachten “in ’t gesigt van Alva en een groote menighte van papen en munneken” de Amsterdamse haven uit. Alva in hoogst eigen persoon had de naam van het admiraalsschip bedacht: de Inquisitie. Als Spanjaard had hij beter moeten weten dan de stier een rode lap voor te houden.
Door de hoge waterstand ondervonden de Spaanse schepen tot ieders verbazing geen enkele hinder van de versperring van afgezonken wrakken bij Schellingwoude en bereikten ongestoord de Zuiderzee. Op 5 en 6 oktober kwam het tot een eerste treffen met de Hollandse vloot, die onder bevel stond van de burgemeester van Monnickendam, admiraal Cornelis Dirksz, bijgenaamd Poppedamme. Er werd hevig gevochten en velen verloren het leven. Zowel Bossu’s vice-admiraal Van Boshuysen als Cornelis Dirksz kregen een kogel in de arm, maar de strijd eindigde onbeslist. Vijf dagen later vielen de Hollanders opnieuw aan. Ditmaal bereikte Dirksz het admiraalschip en weldra was de Inquisitie door drie schepen geënterd. De overige Spaanse schepen sloegen op de vlucht. In de steek gelaten door rest van zijn vloot hield Bossu met zijn bemanning benedendeks nog een hele nacht stand tegen een enorme overmacht van Hollanders, die hen bestookten met geweervuur, stenen en ongebluste kalk. De volgende ochtend moest de graaf zich, met tweehonderd man, overgeven. Triomfantelijk werd de Inquisitie Hoorn binnengehaald. Bossu, ontridderd en ontwapend, werd gevangen gezet en was lange tijd, niet helemaal terecht, het mikpunt van de Hollandse spot. Drie jaar later werd hij vrijgelaten, waarna hij zich bij de zaak van Oranje aansloot.
De slag op de Zuiderzee op 11 en 12 oktober 1573 was het keerpunt in de strijd tegen de Spaanse overheersing. Drie dagen eerder, op 8 oktober, was ook Don Frederique’s tweede aanval op Alkmaar in het water gevallen - letterlijk, deze keer: het extreem natte Hollandse najaarsweer zorgde voor zoveel wateroverlast dat het Spaanse leger zich in schuiten, zwemmend en wadend uit de voeten had gemaakt. En nu keerde ook de vloot, met de staart tussen de benen en zonder admiraal, terug in de Amsterdamse haven. Alva, op dat moment nog in de stad, was verpletterend verslagen. Een dag na de zeeslag schreef hij aan het stadsbestuur van Amsterdam dat zijn aanwezigheid in Brussel dringend vereist werd en maakte hij zich uit de voeten. Op 29 oktober droeg hij daar het bewind der Nederlanden over aan Requesens.
«vorige gebeurtenis - volgende gebeurtenis»
Sociale Media