- ...
- Operationeel
- Schepen
- Hr. Ms. Van Speijk
Naam & embleem
De zelfopoffering van Jan Carel Josephus van Speijk zorgde voor grote bewondering in het prille Koninkrijk der Nederlanden. Zo besloot Koning Willem I op 11 februari 1831 dat er altijd een schip bij de Koninklijke Marine zou varen dat Van Speijk heet. De overblijfselen van zijn schip werden gekoesterd. De mast staat nog altijd bij het Koninklijk Instituut voor de Marine (KIM).
Jan Carel Josephus van Speijk, in 1802 geboren, was reeds vroeg wees, zodat hij werd opgevoed in het Burgerweeshuis in Amsterdam. Zijn oudere broer was bij de marine terecht gekomen en hoewel Jan Carel oorspronkelijk voor het kleermakersberoep werd opgeleid, werd ook hij door de zee aangetrokken. Hij wist zich door zelfstudie te bekwamen, zodat hij in 1820 een plaats als stuurmansleerling kreeg.
De dienst aan boord gaf hem de overtuiging dat zijn ontwikkeling tekort schoot om tot de officiersrangen op te klimmen. In 1821 nam hij daarom ontslag, om zich aan de wal voor verdere examens te bekwamen. Zo bereikte hij tenslotte zijn doel. Hij commandeerde verschillende kleinere oorlogsschepen, waarbij hij zich meermalen onderscheidde bij de pacificatie van de Archipel en de bestrijding van de zeerovers.
In 1830 werd hem het bevel over Zr. Ms. Kanonneerboot No.2 opgedragen. Het schip werd bij het Scheldeflottielje ingedeeld en tijdens gevechten bij Antwerpen verwierf Van Speijk de Militaire Willemsorde. Op 5 februari 1831 woei het hard op de Schelde en het ten anker liggende schip raakte door het krabben van het anker aan lager wal. Onder zeil gaan baatte niet en vóór er tijd was om een werpanker uit te brengen, sprongen opstandelingen van de wal over op het schip.
Van Speijk had gezworen dat zijn schip nimmer in handen van de opstandelingen zou vallen. Hem bleef maar één middel over om die eed gestand te doen. Volgens het verhaal heeft hij zijn besluit in alle kalmte genomen. Hij ging benedendeks en stak een sigaar op. Een scheepsjongen liep hem voor de voeten en uit een paar woorden die Van Speijk tegen hem sprak, kreeg deze blijkbaar in de gaten wat de commandant van plan was. Hij waarschuwde een paar maten en sprong met hen overboord. Even later vloog het schip door de ontploffende kruitkamer met een donderende knal de lucht in.
Behalve de paar schepelingen die over boord waren gesprongen, vonden alle opvarenden de dood. Deze daad van Van Speijk veroorzaakte een golf van enthousiasme in Noord-Nederland. De inmenging van de grote mogendheden in het geschil tussen Noord en Zuid had veel kwaad bloed gezet en het optreden van Van Speijk werd aangevoeld als een symbool van onze zelfstandigheid. Het stoffelijk overschot van Van Speijk werd met grote luister in de Nieuwe Kerk in Amsterdam bijgezet en een gedenksteen werd opgericht. Dit geschiedde eveneens in het Burgerweeshuis waar hij was opgevoed.
Nog steeds zingen de Adelborsten:
'Het voorbeeld door Van Speijk gegeven, volgen wij met hart en hand.'
In keel een paal van sabel, beladen met een exploderende, omgewende, houten negentiende-eeuwse gaffelkanonneerboot van zilver, alles op een golvende schildvoet van azuur. Als embleemspreuk "Dan liever de lucht in" in Latijnse letters van zilver op een lint van keel. Het embleem is afgeleid van het gemeentewapen van Amsterdam, dat is beladen met een afbeelding van de exploderende boot van Van Speijk.
Sociale Media