1. Luchtmacht
2. Cultureel

Monumenten

De Koninklijke Luchtmacht vindt het belangrijk om de gevallen luchtmachtmilitairen te blijven herdenken. Op de voormalige Vliegbasis Soesterberg, de bakermat van de Nederlandse luchtvaart, zijn hiervoor in de loop der jaren verschillende monumenten opgericht.

Het Luchtmachtmonument Soesterberg

Vanaf 1923 eert de Koninklijke Luchtmacht haar gevallen kameraden van de militaire luchtvaart bij het oudste monument op de voormalige Vliegbasis Soesterberg, de bakermat van de Nederlandse luchtvaart. Op 30 juni 1923 onthulde de chef van de generale staf, luitenant-generaal M.D.A. Forbes Wels, het monument dat is opgericht ter nagedachtenis aan de gevallenen. Het gedenkteken bestaat uit een zuil, waarin het opschrift “Aan onze gevallen kameraden” is gebeiteld. Op de zuil staat een goudkleurige bol met daarop een voorwaarts kijkende adelaar met uitgespreide vleugels.

Bronzen palmtak en adelaar
In 1935 schonk kapitein Willem Versteegh, een van de allereerste Nederlandse militaire vliegers, een bronzen palmtak voor het monument. In de Tweede Wereldoorlog is de adelaar van de zuil genomen om te voorkomen dat hij in vijandelijke handen zou vallen. Bij de verhuizing van de luchtmachtstaf in 1956 naar Den Haag werd de adelaar boven de hoofdingang geplaatst. Vanaf 2008 staat de adelaar fier boven de ingang van de Luchtmachttoren in Breda.

Een nieuwe adelaar
Tijdens de Duitse bezetting is de zuil ernstig beschadigd. Na de bevrijding haastte men zich om de restauratie voor 1 juli 1948 af te krijgen, voor de viering van het 35-jarig bestaan van de militaire luchtvaart in Nederland. Beeldhouwer Dick Stins ontworp een nieuwe adelaar, op basis van een opgezette koningsadelaar. Dit beeld is op de zuil gezet. De palmtak ligt sindsdien aan de voet van het monument.

Het monument heeft in de loop der tijd een bredere betekenis gekregen en speelt sinds jaar en dag een centrale rol bij de jaarlijkse plechtigheden van de Koninklijke Luchtmacht, zoals de herdenking op 4 mei en 1 juli, wanneer respectievelijk de gesneuvelde oorlogsslachtoffers en de overleden luchtmachtmilitairen van het voorbije kalenderjaar worden herdacht. 

Monument gesneuvelden meidagen 1940

Het heldhaftige optreden in mei 1940 van het voltallige personeel van het Wapen der Militaire Luchtvaart heeft een zeer bijzondere betekenis voor de hedendaagse Koninklijke Luchtmacht. Kort na de capitulatie heeft Koningin Wilhelmina het ‘wapen der militaire luchtvaart’ de Militaire Willemsorde toegekend:

‘Overwegende, dat het wapen der militaire luchtvaart, voor zover betreft het luchtwapen, met grote moed en zelfopoffering zijn taak heeft volbracht, door zonder te letten op aantal en hoedanigheid der vijandelijke vliegtuigen, zonder de minste aarzeling aan te vallen, waar zich daartoe de gelegenheid voordeed; overwegende voorts, dat ook het niet-strijdende gedeelte der militaire luchtvaart onder de moeilijkst denkbare omstandigheden, zowel op de vliegvelden als daarbuiten, ten volle heeft voldaan aan het devies: “Moed, Beleid en Trouw”. 

Erkenning en waardering van specifieke groepen die deel uit maakten van de militaire luchtvaart wordt op prijs gesteld. Een gepast gedenkteken voor de groep van 75 militairen van het Wapen der Militaire Luchtvaart die gedurende de meidagen van 1940 is gesneuveld, is daarom op zijn plaats. Het monument zelf kwam tot stand dankzij een samenwerkingsverband van verschillende instanties zoals leden van het Reüniecomité ‘Oud-Soesterbergers’, de Oorlogsgravenstichting en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie met functionarissen van de Koninklijke Luchtmacht.

Gedenkteken Luchtvarenden

De wijze waarop de Nederlandse samenleving concreet invulling geeft aan herdenkingen heeft de laatste decennia andere accenten gekregen. Zo ontstond de wens om slachtoffers, bijvoorbeeld van vredesoperaties, te eren door oprichting van afzonderlijke gedenktekens waarop de namen van de gevallenen staan vermeld. In aansluiting op deze laatste ontwikkeling werd in 2007 de aanzet gegeven te komen tot de onthulling van gedenkzuilen met de namen van alle Nederlandse militairen, verbonden aan de Militaire Luchtvaart van 1913 tot heden, omgekomen met een luchtvaartuig van de Nederlandse of Nederlands-Indische Militaire Luchtvaart bij de uitoefening van een dienstopdracht. In datzelfde jaar werd op 14 september de eerste fase van dit project voltooid voor de groep van luchtvarenden van de Koninklijke Luchtmacht uit de naoorlogse periode. Dit project is in mei 2010 voltooid. Toen zijn ook de namen van de andere vanaf 1913 omgekomen luchtvarenden op soortgelijke gedenkzuilen aangebracht.

Bezoekregeling