Het Staatse leger in de achttiende eeuw (1713 – 1795)

Nederland was in deze periode nog altijd een rijke en belangrijke Europese natie met een groot koloniaal handelsimperium. Het hield zich langzaam maar zeker afzijdig van internationale politiek. Een Europese crisis zorgde ervoor dat ons land verschillende keren werd binnengevallen.

In de achttiende eeuw overvleugelden Frankrijk en Engeland de Republiek. Ons land bleef nog altijd een rijke en belangrijke Europese natie met een groot koloniaal handelsimperium, maar het legde in de internationale politiek langzaam maar zeker minder gewicht in de schaal.

Bezuiniging op het Staatse leger

De Staten-Generaal en de afzonderlijke gewesten voerden een straffe bezuinigingspolitiek door in het leger. De Republiek kon de financiële last van een groot leger niet langer dragen. Het leger moest fors afslanken; de vredessterkte werd bepaald op circa 30.000 man. Dit aantal werd in de praktijk overigens niet gehaald. De Staten-Generaal vroegen alleen nog garnizoensdienst van het leger. Hierdoor liep de geoefendheid sterk terug. Verder bezuinigde de Staten-Generaal krachtig op het onderhoud van vestingen en bewapening.

Republiek zwak tijdens Oostenrijkse Successieoorlog

Hoe kwetsbaar de Republiek geworden was, bleek in 1740 toen de Oostenrijkse Successieoorlog uitbrak. Het conflict over de Oostenrijkse troonopvolging bracht opnieuw Franse troepen binnen de Nederlandse landsgrenzen. De Republiek was beslist niet voorbereid op de landsverdediging. De barrièresteden in de Zuidelijke Nederlanden vielen meteen in Franse handen, evenals Zeeuws-Vlaanderen en Bergen op Zoom. De oorlog was snel afgelopen. Dit heeft de Republiek gered, anders had het er slecht uitgezien.

Patriotten brengen politieke onrust in de Nederlanden

Het Nederlandse staatsbestel raakte in de tweede helft van de eeuw uitgehold door interne politieke spanningen. De Patriotten, een hervormingsgezinde beweging, gingen in de jaren 80 de strijd aan met het Huis van Oranje en de regenten die het bestuur in handen hadden. De Patriotten wilden het bestuur democratiseren. Ze richtten paramilitaire vrijkorpsen op waarmee zij in verschillende steden en gewesten probeerden de macht in handen te krijgen. De Patriotten veroorzaakten een korte nationale crisis.

Pruisisch leger strijdt tegen de patriotten

In 1787 trok een Pruisisch leger ons land binnen met als doel de bestaande orde en het Oranjehuis (prins Willem V was getrouwd met prinses Wilhelmina van Pruisen) te beschermen. Veel Patriotten vluchtten toen naar Frankrijk en steunden de Franse pogingen om de Republiek te veroveren.

De Fransen veroveren het hele land

Een halve eeuw na beëindiging van de Successieoorlog bedreigde Frankrijk opnieuw het nationale voortbestaan. In 1793 rukte generaal Dumouriez op tot aan het Hollands Diep. De Fransen wilden de Republiek laten delen in de verworvenheden van de Revolutie van 1789: vrijheid, gelijkheid en broederschap. De aanval mislukte. Een jaar later vielen de Franse troepen opnieuw aan. Troepen van generaal Pichegru veroverden in de winter van 1794-1795 het hele land. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en het Staatse leger hielden op te bestaan.

Terugblik op laatste jaren van het Staatse leger

Het Staatse leger heeft in de laatste decennia van zijn bestaan niet veel meer betekend. Wel vonden allerlei hervormingen en vernieuwingen plaats, net als bij andere Europese legers.

toevoeging van 'jagers' aan het Staatse leger. Dit waren lichtbewapende infanteristen die in verspreide opstelling vochten en voor een meer bewegelijke oorlogvoering zorgden.
introductie van de rijdende artillerie. Dit betekende dat de troepen een beweeglijker strijd konden voeren dan voorheen.
invoering van militair onderwijs voor de artillerie. De oorlogvoering kreeg een wetenschappelijke basis.
verbetering van de militaire medische zorg, administratie en het financiële beheer.

Door de hervormingen waren de laatste jaren van het Staatse leger toch nog vruchtbaar.