De 2 wereldoorlogen en het interbellum (1914-1945)

Mei 1940: stellingen rond de Grebbeberg Na de Eerste Wereldoorlog bleef Nederland neutraal. In 1939 brak de Tweede Wereldoorlog uit. Op 10 mei 1940 vielen Duitse troepen Nederland binnen. De strijd was binnen 5 dagen afgelopen. Het Nederlandse leger was geen partij voor het Duitse.

Japan bezette Nederlands-Indië in maart 1942. De koloniën in de West (Suriname en de Antillen) bleven onbezet.

Nederland en de Eerste Wereldoorlog

Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleef Nederland neutraal. Desondanks troffen de gevolgen van de strijd ons behoorlijk, vooral in economisch opzicht. Het handelsverkeer had erg te lijden en spoedig ontstond schaarste aan grondstoffen en voedingsmiddelen. Bovendien kreeg ons land een stroom Belgische vluchtelingen te verwerken (meer dan 1.000.000). De Nederlanders moesten onderdak en verzorging voor hen zien te vinden.

Politieke ontwikkelingen tijdens de oorlog

Tijdens de oorlog vonden belangrijke politieke ontwikkelingen plaats:

invoering algemeen mannenkiesrecht na grondwetwijziging in 1917 (vrouwenkiesrecht volgde in 1919);
invoering van evenredige vertegenwoordiging in het parlement (in plaats van het districtenstelsel);
de schoolwet (financiële gelijkstelling van bijzonder (christelijk) en openbaar lager onderwijs);

De verzuiling van politiek en samenleving bleek succesvol te functioneren. Verzuiling houdt in dat mensen met eenzelfde geloof of politieke voorkeur zich groeperen en eigen scholen, vakbonden, omroepen oprichten. De verzuiling bleef de Nederlandse politieke en sociale ontwikkeling lange tijd domineren.

Internationale samenwerking na de oorlog

Na afloop van de oorlog bleef Nederland neutraal. Ons land was in de internationale politiek overtuigd aanhanger van:

de in 1920 opgerichte Volkenbond;
het internationaal recht en arbitrage (om internationale conflicten op te lossen of te voorkomen).

Economische wereldcrisis van 1929 treft Nederland hard

Van de Nederlandse beroepsbevolking raakte 17% werkloos. De overheid bezuinigde sterk op haar uitgaven. Onder andere de defensiebegroting en het leger werden flink getroffen door de bezuinigingen. Overigens bezuinigde de overheid al voor het uitbreken van de economische wereldcrisis op defensie. Het leger moest inkrimpen en beknibbelen op uitrusting en verzorging. Het begin van de jaren dertig vormde het dieptepunt voor het Nederlandse Leger.

Defensie krijgt meer budget door opkomst Nazi-Duitsland

Nazi-Duitsland kwam op en de verhoudingen in Europa verslechterden. Nederland wilde graag neutraal blijven maar ontkwam er niet aan het defensiebudget te verhogen en het leger te versterken. In hoog tempo kwamen allerlei kwalitatieve verbeteringen tot stand:

de legersterkte ging omhoog;
motorisering en mechanisering kregen een krachtige impuls.

Achteraf kunnen we constateren dat het te laat was voor een succesvolle inhaalslag. Daarvoor gingen de internationale ontwikkelingen te snel.

Uitbreken van de Tweede Wereldoorlog

In 1939 brak de Tweede Wereldoorlog uit. Duitsland viel Polen in. In allerijl versterkt Nederland zijn defensie. Op 10 mei 1940 vielen Duitse troepen Nederland binnen. De strijd was binnen 5 dagen afgelopen; het Nederlandse leger was geen partij voor het Duitse. De Nederlandse regering evacueerde en vestigde zich in Londen.

Duitsland bezet Nederland

De Duitsers schakelden de Nederlanders volledig in voor het uitvoeren van de Duitse plannen. De Joodse bevolking werd weggevoerd. Ondergrondse verzetsbewegingen bestreden de Duitse bezettingsmacht. De regering in Londen maakte plannen om politiek en samenleving na afloop van de oorlog te vernieuwen. Tevens dacht zij na over de toekomstige taak en organisatie van de krijgsmacht.

Oorlog om Nederlands-Indië

Na de Japanse aanval op Pearl Harbour (Hawaï), op 7 december 1941, ontstond een oorlog om Nederlands-Indië. Op 27 februari 1942 vond de slag in de Java Zee plaats. De geallieerde vloot onder bevel van schout-bij-nacht K.W.F.M. Doorman ging ten onder, door toedoen van Japan.

Op 1 maart 1942 viel Japan Java aan. Japan veroverde Nederlands-Indië in amper een week tijd. De Japanse troepen hadden weinig moeite met het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Het KNIL ging mede door eigen organisatorisch en mentaal falen ten onder. De Japanse troepen namen de Europese militairen en burgerbevolking gevangen.

Koloniën in de West blijven onbezet

Alleen de koloniën in de West (Suriname en de Antillen) bleven vrij van bezetting. Deze koloniën leverden tijdens de oorlogsjaren een belangrijke bijdrage aan de strijd. Zij leverden grondstoffen (zoals bauxiet) en rekruteerden militairen voor de Nederlandse strijdkrachten.