De landmacht in de 19e eeuw

Na de Franse tijd herstelde Nederland haar nationale onafhankelijkheid. Nederland en de Zuidelijke Nederlanden verenigden zich, vooral op aandringen van Groot-Brittannië. Groot-Brittanië wilde namelijk een sterke bufferstaat creëren aan de noordgrens van Frankrijk.

Zo ontstond het Verenigd Koninkrijk onder koning Willem I. Een samengaan van de noordelijke en zuidelijke provincies was in feite vanaf het begin tot mislukken gedoemd. De provincies waren in de voorgaande eeuwen al teveel uiteengegroeid, in onder andere economisch en religieus opzicht. In 1830 scheidden de zuidelijke provincies zich af en riepen de staat België uit.

Nederland pakt haar binnenlandse problemen aan

In 1839 was de Belgische kwestie definitief opgelost. Nederland ging zich nu richten op de aanpak van de binnenlandse problemen:

Het merendeel van de bevolking leefde tamelijk armoedig.
De economische en sociale ontwikkeling stagneerde.
De industrialisering kwam in Nederland slechts moeizaam op gang. Dit terwijl in andere delen van Europa (bijvoorbeeld in België) de industrialisering een hoge vlucht nam.

Na 1848 ontwikkelde het politieke stelsel zich langzaam tot een parlementaire democratie en een constitutionele monarchie.

Nederland in stroomversnelling

Pas na 1870 raakte de maatschappelijke ontwikkeling in een stroomversnelling.

Er ontstonden politieke partijen.
Een vakbeweging kwam op en behartigde met succes de belangen van de arbeidersbevolking. Een indrukwekkende hoeveelheid sociale wetgeving kwam tot stand. Het waren jaren van emancipatie van achtergebleven bevolkingsgroepen.
De verzuiling ontstond. Het politieke en maatschappelijke leven werd georganiseerd op basis van levensbeschouwelijke en religieuze beginselen.
De bevolking groeide spectaculair van 2.000.000 in 1840 tot 6.000.000 aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog.
In cultureel opzicht brak een nieuwe periode aan; letterkunde, schilderkunst, muziek en wetenschap bloeiden op.

Negentiende eeuw geen glorieperiode voor het leger

Aanvankelijk speelde het nieuwe, nationale leger een hoofdrol. Het kwam in actie bij Quatre Bras en Waterloo (tegen Napoleon) en voerde een veldtocht tegen de opstandige Belgen. Na de strijd met België keerde het tij. De overheid voerde forse bezuinigingen door bij het leger.

Bezuinigingen op het leger

De landmacht, een mengvorm van een beroeps- en dienstplichtigenleger, liep terug tot een magere 20.000 man in 1850. De defensiebegroting bereikte in dat jaar een dieptepunt. Er werd flink bezuinigd op bewapening, materieel en de uitrusting en verzorging van de militairen. De kwaliteit van de dienstplichtigen en het beroepspersoneel liet veel te wensen over.

Hernieuwde aandacht voor het leger

De opkomst van Pruisen, de Duitse eenwording in de jaren 1860 en vooral de Frans-Duitse oorlog van 1870 leidden tot hernieuwde aandacht voor leger en defensiebeleid. In de laatste decennia van de negentiende eeuw vonden tal van hervormingen en vernieuwingen plaats:

Het leger schafte moderne handvuurwapens en snelvuurgeschut aan.
De levensomstandigheden van de militairen in de kazerne verbeterden aanzienlijk.
In 1898 kwam eindelijk de persoonlijke dienstplicht tot stand.

De landmacht veranderde compleet van gedaante. Nederland ging de twintigste eeuw in met een uitgebreid en in veel opzichten gemoderniseerd leger.