De Koude Oorlog (1945–1990)

Na de Tweede Wereldoorlog kwam een wereldomspannende tegenstelling tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie aan het licht: de Koude Oorlog. De NAVO en het Warschaupact (communistische landen) bouwden omvangrijke legertroepen op.

De spanningen zorgden meermalen voor gevaarlijke crises in de internationale politiek.

Nederland zoekt internationale aansluiting

Tijdens de Tweede Wereldoorlog (in feite al na de Duitse inval op 10 mei 1940) gaf Nederland de neutraliteitspolitiek op. Ons land sloot zich na de oorlog aan bij:

de Westerse Unie (opgericht op 17 maart 1948);
de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO, opgericht op 4 april 1949).

Nederland start wederopbouw na Indonesische kwestie

Nederland kwam verwoest en verarmd uit de Tweede Wereldoorlog. Vervolgens drukte het conflict in Indië erg zwaar op de Nederlandse politiek, economie en financiën. Het belemmerde het nationale herstel. De oplossing van de Indonesische kwestie in 1949 was een zegen voor de wederopbouw. In 1950 startte Nederland de wederopbouw. De regering profiteerde hierbij van de in 1948 op gang gekomen Amerikaanse Marshallhulp (omvangrijke materiële hulp).

Wederopbouw landmacht

De militairen van de landmacht beleefden zware jaren in Indonesië. Zij dienden langer dan gedacht en de personele verliezen waren hoog. Na oplossing van het conflict in Indonesië kwam de opbouw en modernisering van de landmacht langzaam op gang. Na 1950 maakte de landmacht, geholpen door omvangrijke Amerikaanse militaire bijstand, een krachtige inhaalslag.

Wederopbouw van de Nederlandse politiek

In politiek opzicht keerden de vooroorlogse verhoudingen en partijen terug. Een grote hoeveelheid sociale wetgeving kwam tot stand en de welvaartsstaat kreeg vorm. De verzuiling bleef vooralsnog intact. Verzuiling houdt in dat mensen met eenzelfde geloof of politieke voorkeur zich groeperen en eigen scholen, vakbonden, omroepen oprichten.

Nederland verdedigt West-Europa tegen communisme

De Koude Oorlog drukte een zwaar stempel op de Nederlandse binnen- en buitenlandse politiek. De oorlog bepaalde grotendeels de taak en samenstelling van de landmacht. Nederland moest als bondgenoot West-Europese landen beschermen tegen een mogelijke inval van Sovjettroepen. Zo legerde de landmacht in de jaren 60 landmachteenheden in West-Duitsland. Eind jaren 50 gaf Amerika de landmacht kernwapentaken.

Twisten over versterking van het leger

In de loop van de jaren 60 lag de nadruk op versterking van de strijdkrachten en wapens. De landmacht streefde naar modernisering, mechanisering en motorisering, dit was dringend nodig. De politiek drong juist aan op herstructurering en inkrimping en stelde amper geld beschikbaar voor vernieuwing. Begroting, uitrusting en bewapening van de landmacht bleven in de jaren 60 een permanent politiek en maatschappelijk twistpunt.

Politieke en maatschappelijke veranderingen

In de loop van de jaren 60 steeg het welvaartsniveau met sprongen. De eerste trekken van de consumptiemaatschappij werden zichtbaar. In deze tijd begon de verzuilde en autoritaire structuur van de politiek en maatschappij barsten te vertonen:

De machtspositie van de traditionele partijen kalfde af.
De kerken liepen leeg.
Er ontstond een aparte jeugdcultuur.
De tv, een nieuw medium, beïnvloedde de vrijetijdsbesteding en levenshouding van de bevolking.

De gevestigde orde lag van alle kanten onder vuur. Deze trend zette in de daaropvolgende decennia door. Het leidde tot een versoepeling van waarden en normen en lossere maatschappelijke verhoudingen. Dit had voor de Koninklijke Landmacht verregaande gevolgen.

Landmacht niet geliefd in jaren 60/70

De landmacht had het tij niet mee in de publieke opinie van de jaren 60 en 70. De hoge kosten voor bewapening en materieel stuitten op verzet bij de Nederlanders. In de politiek en publieke opinie manifesteerde zich een sterke pacifistische stroming. De 'vermaatschappelijking' van de krijgsmacht zorgde voor veel onrust binnen en buiten het leger. Bij deze vermaatschappelijking stond een vraag centraal: moet de landmacht zich aanpassen aan de veranderde normen en waarden van de maatschappij? Zo ja hoe?

Landmacht moderniseert dankzij defensienota 1974

Ondanks de pacifistische stroming ging de ontwikkeling van de landmacht door. De defensienota van 1974 (van minister H. Vredeling) betekende een grote sprong voorwaarts voor de modernisering van materieel en bewapening. Het gevolg was een succesvol gemoderniseerde landmacht in de jaren 80.

De Koude Oorlog eindigt

In de tweede helft van de jaren 80 veranderden de internationale politieke verhoudingen drastisch:

In Oost-Europa kwamen de communistische regimes ten val;
9 november 1989 viel de Berlijnse muur;
3 oktober 1990 vond de hereniging van Duitsland plaats;
1 juli 1991 werd het warschaupact opgeheven
Eind 1991 viel de Sovjetunie uiteen.

De Koude Oorlog kwam abrupt tot een eind. De vijand die in de voorgaande decennia alle aandacht opeiste, verdween. Voor de landmacht bracht dit ingrijpende veranderingen met zich mee.