- Defensie Materieel Organisatie
- Uitgelicht
Kandidatenvergelijking
Op 18 december 2008 zijn de resultaten van de tweede kandidatenvergelijking aangeboden aan de Tweede Kamer. De drie kandidaten (Advanced F-16, Saab Gripen NG en F-35) zijn vergeleken op de punten prijs, kwaliteit en levertijd. De F-35 scoorde het beste in deze kandidatenvergelijking.
“De F-35 is het beste multi-role gevechtsvliegtuig en kan rond 2015 alle 6 hoofdmissies zonder meer succesvol uitvoeren. Ook is bij de F-35 de operationele beschikbaarheid het grootst. Daarnaast zijn de investeringskosten voor de F-35 het laagst en zijn de totale levensduurkosten naar verwachting het laagst.”
De kern van de vergelijking op ‘kwaliteit’ bestond uit toetsing van het operatieconcept voor 6 generieke Multi-role hoofdmissies.
Dit is het bevechten van luchtoverwicht door vijandelijke vliegbases aan te vallen en boven het grondgebied van de tegenstander vijandelijke vliegtuigen aan te vallen. Dit type operatie wordt voornamelijk in de beginfases van een conflict uitgevoerd. Een dergelijke initial entry operatie was bijvoorbeeld aan de orde bij luchtoperaties op de Balkan in 1999. In 2008 was dit operatietype, uitgevoerd door de Russische luchtmacht, aan de orde bij het conflict in Georgië.
Dit omvat het bevechten van luchtoverwicht door vijandelijke inkomende vliegtuigen aan te vallen (luchtverdediging), evenals de verdediging tegen inkomende kruisraketten. Het waarborgen van de soevereiniteit van het nationale luchtruim en de bescherming van het operatiegebied vallen hier ook onder.
SEAD/DEAD gaat om het onderdrukken/vernietigen van vijandelijke luchtafweersystemen en bijbehorende commando- en vuurleidingssystemen, onder andere radars, op de grond. De komende jaren zal de dreiging blijven toenemen door de proliferatie van geavanceerde luchtafweersystemen in combinatie met een fors toegenomen bereik.
SEAD/DEAD werd enige jaren geleden uitsluitend geassocieerd met initial entry operaties, waarbij eerst de vijandelijke luchtverdediging moest worden uitgeschakeld. Gaandeweg is duidelijk geworden dat dit operatietype in elke fase van een conflict denkbaar is, omdat hoogmobiele luchtafweersystemen en radars gemakkelijker verborgen kunnen blijven en dus minder kwetsbaar zijn in de beginfase van een conflict. SEAD/DEAD is een erkend capaciteitstekort in zowel NAVO- als EU-verband.
Dit is het aangrijpen van vijandelijke logistieke toevoerlijnen en communicatielijnen diep in vijandelijk gebied. Dit zijn langeafstandsmissies, dus een groot bereik en een goede zelfbescherming zijn essentieel.
Dit is het verlenen van directe steun aan grondtroepen die in contact zijn met vijandelijke eenheden. Dit is de kern van de dagelijkse inzet van gevechtsvliegtuigen in Afghanistan. Naast uitgebreide mogelijkheden voor het meenemen van meerdere wapentypen en de effectieve inzet daarvan is grote precisie bij het uitschakelen van doelen cruciaal, ook om nevenschade te voorkomen. Effectieve inzet betekent ook dat wapens zowel overdag als ’s nachts en onder alle weersomstandigheden moeten kunnen worden gebruikt. Er is een groot tekort in zowel NAVO- als EU-verband aan capaciteiten voor de inzet van precisiewapens.
Dit omvat het vanuit de lucht verzamelen van inlichtingen, het vanuit de lucht bewaken van een gebied en het uitvoeren van verkenningsmissies door optimaal gebruik te maken van het sensorpakket van het vliegtuig. Ook het delen van informatie en inlichtingen met eigen troepen op de grond (Network Enabled Capabilities) hoort daarbij.
Er is een aanzienlijk tekort aan dergelijke capaciteiten in NAVO- en EU-verband. ‘Non-Traditional’ refereert aan een situatie waarbij gedurende ‘normale’ missies voortdurend informatie over het operatiegebied wordt ververst, waarna deze direct ter beschikking kan worden gesteld aan eigen grond- en luchteenheden. Daarvoor is nodig dat kan worden beschikt over een grote opslag- en verwerkingscapaciteit voor data aan boord van het vliegtuig
Nadere informatie over de uitvoering van de kandidatenvergelijking is opgenomen in de Kamerbrief van 18 december 2008.
Er is tweemaal een kandidatenvergelijking uitgevoerd, te weten in 2001 en in 2008. Zes toestellen deden mee. Het ging in eerste aanleg om de Rafale F4, Eurofighter Typhoon Tranche 3, F-35 (JSF), Advanced F-16, Saab Gripen en F/A-18 E/F Super Hornet.
De eerste kandidatenvergelijking was in 2001. Naar aanleiding hiervan vielen de Saab Gripen en de F-18 E/F af. Beide vanwege beperkingen van de militair-operationele kwaliteiten, zoals het bereik, de zelfbescherming en de sensoren. Van de 4 overgebleven vliegtuigen kwam de F-35 als beste toestel voor de beste prijs naar voren. Op basis hiervan is in 2002 besloten deel te nemen aan de System Development en Demonstration (SDD) fase van de F-35. Een definitieve keuze voor de F-35 is destijds echter niet gemaakt. De overige overgebleven kandidaten zijn door het NLR gevolgd uit open bronnen.
In het coalitieakkoord is vastgelegd om in 2008 nog een keer de verschillende kandidaten te vergelijken. Hoewel de F-18 E/F en de Saab Gripen bij de kandidatenevaluatie in 2001 waren afgevallen, is tijdens het Algemeen Overleg van 27 mei 2008 verzocht de toestellen weer op te nemen in de kandidatenlijst. Op 3 juli 2008 is er echter een Algemeen Overleg (AO) gevoerd over de F-18 E/F. Naar aanleiding van dit AO zijn 3 moties ingediend die allen zijn verworpen. Concreet houdt dit in dat de F-18 E/F vanaf dat moment officieel geen kandidaat meer was voor opvolging van de F-16. Redenen hiervoor zijn onder andere:
- 2 motoren, dus hogere onderhoudskosten
- toestel is te groot voor de huidige shelters
- verouderd basisconcept (ontwerp begin jaren ’80)
Saab heeft de Gripen na 2002 verder ontwikkeld en wil met een nieuwe versie van de Gripen op de markt komen, de Saab Gripen Next Generation (NG).
De overgebleven 5 kandidaten ontvingen in mei 2008 een vragenlijst. Hierin werd verzocht de laatste stand van zaken voor de desbetreffende toestellen in kaart te brengen. De vragen waren toegespitst op de onderdelen prijs, kwaliteit en levertijd, zoals verwoord in het coalitieakkoord.
Dassault (Rafale) en Eurofighter besloten geen medewerking te verlenen aan de actualisering van de kandidatenvergelijking. Zij trokken zich terug. Eind juli 2008 zijn daardoor enkel de F-35, de Saab Gripen NG en de Advanced F-16 overgebleven als potentiële kandidaten voor de opvolging van de F-16.
Sociale Media